SUAL 117. Sİ NƏ ÜÇÜN TƏHLÜKƏLİ HESAB OLUNUR?
Süni intellekt (Yapay zeka) nə qədər mükəmməl görünsə də, bəzən tamamilə yanlış məlumatları böyük bir inamla təqdim edə bilər. Bu hal elmi dildə “hallüsinasiya” (yanılsama) adlanır. Əgər siz də rəqəmsal köməkçinizdən şübhəli bir cavab almısınızsa, aşağıdakı addımları izləyərək vəziyyəti idarə edə bilərsiniz.
İlk növbədə, süni intellektin verdiyi hər cavabı mütləq həqiqət kimi qəbul etməmək lazımdır. Bu sistemlər məlumatları düşünərək deyil, böyük həcmdə verilənlər üzərində öyrəndikləri statistik qanunauyğunluqlara əsaslanaraq formalaşdırırlar. Buna görə də cavab çox məntiqli və inandırıcı görünsə belə, faktiki səhvlər ehtiva edə bilər. Xüsusilə tarixlər, rəqəmlər, qanunlar, tibbi tövsiyələr və maliyyə məlumatları diqqətlə yoxlanmalıdır.
İkinci vacib addım eyni sualı müxtəlif formalarda yenidən verməkdir. Əgər cavablar arasında ciddi fərqlər yaranırsa, bu, məlumatın etibarlılığının aşağı olduğunu göstərə bilər. Həmçinin müxtəlif süni intellekt platformalarından istifadə etmək faydalıdır. Məsələn, eyni sualı ChatGPT, Gemini, Claude və ya digər sistemlərə verməklə cavabları müqayisə etmək mümkündür. Əgər bütün sistemlər oxşar nəticəyə gəlirsə, məlumatın düzgün olma ehtimalı artır.
Üçüncü addım etibarlı mənbələrdən istifadə etməkdir. Süni intellektdən alınan məlumatlar rəsmi dövlət saytları, beynəlxalq təşkilatların hesabatları, elmi məqalələr və ya tanınmış ekspertlərin mövqeləri ilə tutuşdurulmalıdır. Xüsusilə səhiyyə, hüquq, maliyyə və təhlükəsizlik sahələrində yalnız Sİ-yə əsaslanaraq qərar vermək risklidir. Süni intellekt həkimi, vəkili və ya maliyyə məsləhətçisini tam əvəz etmir.
Digər bir təhlükə şəxsi məlumatlarla bağlıdır. İstifadəçilər bəzən fərqinə varmadan süni intellekt sistemlərinə şəxsi sənədlərini, maliyyə məlumatlarını, müqavilələri və ya məxfi yazışmaları göndərirlər. Bu məlumatların necə saxlanıldığı və gələcəkdə necə istifadə ediləcəyi həmişə aydın olmaya bilər. Buna görə də məxfi məlumatların paylaşılmasında ehtiyatlı olmaq vacibdir.
Süni intellektin yaratdığı başqa bir risk dezinformasiyanın sürətlə yayılmasıdır. Mətn, şəkil, səs və video yaratmaq imkanları saxta xəbərlərin, saxta videoların və ictimai rəyi manipulyasiya edən materialların hazırlanmasını asanlaşdırır. Bu səbəbdən gələcəyin ən vacib bacarıqlarından biri rəqəmsal savadlılıq və tənqidi düşüncə olacaqdır.
Nəticə olaraq, süni intellekt nə yaxşı, nə də pis texnologiyadır. Onun cəmiyyətə təsiri istifadə qaydalarından asılıdır. Bıçaq həm çörək kəsmək, həm də zərər vermək üçün istifadə oluna bildiyi kimi, süni intellekt də insanın niyyətinə və bilik səviyyəsinə bağlı olaraq fayda və ya risk yarada bilər. Buna görə də süni intellektdən qorxmaq yox, onu düzgün anlamaq, imkanlarını və məhdudiyyətlərini bilmək lazımdır. Ən etibarlı təhlükəsizlik mexanizmi isə yenə də insan zəkası, tənqidi düşüncə və məsuliyyətli davranışdır.