İzahlı Lüğət
Kitabda istifadə olunan süni intellekt, texnologiya və rəqəmsal sahəyə aid 113 terminin qısa izahı.
| Data (veri) | Süni intellektin öyrəndiyi əsas məlumat mənbəyidir. Data olmadan Sİ heç nə öyrənə bilməz. |
| Maşın öyrənməsi | Kompüterin qayda yazılmadan datadan öyrənmə prosesidir. |
| Dərin öyrənmə | Çoxqatlı neyron şəbəkələri ilə daha mürəkkəb öyrənmə üsuludur. |
| Süni intellekt | İnsan düşüncəsini təqlid edən kompüter sistemləridir. |
| Neyron şəbəkə | İnsan beynindən ilhamlanmış öyrənmə strukturudur. |
| LLM (böyük dil modeli) | Çoxlu mətn oxuyaraq dil qanunlarını öyrənən Sİ modelidir. |
| Gemini | Google tərəfindən yaradılmış böyük dil modeli sistemidir. |
| ChatGPT | Mətn yaradan və suallara cavab verən Sİ modelidir. |
| Copilot | Kod yazmağa kömək edən süni intellekt sistemidir. |
| Grok AI | Real vaxt məlumatlarla işləyə bilən Sİ modelidir. |
| DeepSeek | Çin mənşəli güclü dil modeli sistemidir. |
| Token | Sİ-nin mətni hissələrə bölərək işlədiyi ən kiçik vahiddir. |
| Prompt | İstifadəçinin Sİ-yə verdiyi sual və ya əmrdir. |
| Supervised learning | Etiketli data ilə öyrənmə metodudur. |
| Unsupervised learning | Etiketsiz datadan gizli qanunları tapma üsuludur. YARADICI SÜNİ İNTELLEKT (Yapay Zəka): hər kəsin kitabı 150 sual -150 cavab |
| Reinforcement learning | Mükafat və cəza ilə öyrənmə metodudur. |
| Clustering | Oxşar dataları qruplara ayırma prosesidir. |
| Regression | Gələcək dəyəri proqnozlaşdıran analiz metodudur. |
| Classification | Məlumatı kateqoriyalara ayırma prosesidir. |
| Big data | Çox böyük həcmdə məlumat toplusudur. |
| Feature (xüsusiyyət) | Datanı təsvir edən əsas xüsusiyyətlərdir. |
| Pixel | Şəklin ən kiçik rəqəmsal hissəsidir. |
| NLP | Kompüterin insan dilini başa düşmə texnologiyasıdır. |
| Tövsiyə sistemi | İstifadəçiyə uyğun məzmun təklif edən sistemdir. |
| FaceID | Üz tanıma ilə işləyən təhlükəsizlik sistemidir. |
| Biometrik sistem | İnsan bədən məlumatı ilə identifikasiya sistemidir. |
| Kredit skoru | Maliyyə riskini qiymətləndirən sistemdir. |
| Diaqnoz sistemi | Tibbi görüntülərdən xəstəlik aşkarlayan Sİ-dir. |
| Avtonom avtomobil | Sürücüsüz hərəkət edən maşındır. |
| Robototexnika | Robotların yaradılması və idarə olunması sahəsidir. |
| Generative AI | Yeni məzmun yarada bilən Sİ növüdür. |
| Şəkil generasiyası | Sİ-nin yeni şəkillər yaratmasıdır. |
| Mətn generasiyası | Sİ-nin yeni mətnlər yazmasıdır. |
| Hallucination | Sİ-nin uydurma, yanlış məlumat verməsidir. |
| Bias (qərəz) | Məlumatdakı tərəfli və ya ədalətsiz meyldir. |
| Model | Data üzərində öyrədilmiş Sİ sistemidir. |
| Training | Sİ-nin öyrədilmə prosesidir. |
| Dataset | Öyrənmə üçün istifadə olunan məlumat toplusudur. |
| GPU | Sİ hesablamalarını sürətləndirən prosessordur. |
| Bulud texnologiyası | İnternet üzərindən data işləmə sistemidir. |
| Sənaye 4.0 | Rəqəmsal və Sİ əsaslı sənaye inqilabıdır. |
| Data science | Məlumatdan nəticə çıxarma elmidir. |
| Alqoritm | Problemi həll edən addım-addım qaydadır. |
| Statistik model | Ehtimallara əsaslanan riyazi sistemdir. |
| Proqnoz | Gələcək nəticənin təxmin edilməsidir. |
| Axtarış sistemi | İnternetdə məlumat tapan sistemdir. |
| Automatlaşma | İşlərin insan olmadan sistemlə idarəsidir. |
| İnformasiya sistemi | Məlumatın toplanması və işlənməsi sistemidir. |
| Rəqəmsallaşma | Fiziki məlumatların digital formaya keçməsidir. |
| Kontekst | Sözün mənasını müəyyən edən ətraf məlumatdır. |
| Söz proqnozu | Növbəti sözün ehtimalla seçilməsidir. |
| Ehtimal modeli | Statistik əsaslı qərar sistemi. |
| Təlim data | Modelin öyrədildiyi əsas məlumatdır. YARADICI SÜNİ İNTELLEKT (Yapay Zəka): hər kəsin kitabı 150 sual -150 cavab |
| Test data | Modelin yoxlandığı məlumatdır. |
| Sistem analizi | Məlumatların strukturlaşdırılmış araşdırılmasıdır. |
| Məlumat keyfiyyəti | Datanın düzgünlük və dəqiqlik səviyyəsidir. |
| Ağıllı sistem | Öz qərar verə bilən texnoloji sistemdir. |
| İnsan-AI əməkdaşlığı | İnsan və Sİ-nin birlikdə işləməsidir. |
| Texnoloji inkişaf | Texnologiyanın davamlı təkmilləşməsi prosesidir. |
| İş transformasiyası | İşlərin Sİ ilə dəyişməsi prosesidir. |
| Öyrənmə modeli | Data əsasında qərar verən sistemdir. |
| Klassifikasiya modeli | Məlumatı kateqoriyaya ayıran modeldir. |
| Sİ etikası | Süni intellektin düzgün istifadə qaydalarıdır. |
| Təhlükəsizlik | Sİ sistemlərinin risklərdən qorunmasıdır. |
| Avtomatik sistem | İnsan müdaxiləsiz işləyən sistemdir. |
| İnnovasiya | Yeni texnologiyaların yaradılmasıdır. |
| Rəqəmsal transformasiya | Cəmiyyətin texnologiyaya keçididir. |
| İnformasiya gücü | Data üstünlüyü olan sistemlərin gücüdür. |
| Bilik sistemi | Məlumatdan öyrənən intellektual sistemdir. |
| Sİ köməkçi | İnsanlara məlumat və işdə dəstək verən sistemdir. |
| Proqramlaşdırma | Kompüterə əmrlərin yazılması prosesidir. |
| İnsan zəkanı | Sİ-nin təqlid etməyə çalışdığı təbii intellektdir. |
| Avtomatik qərar | Sistem tərəfindən verilən qərardır. |
| Rəqəmsal iqtisadiyyat | Data əsaslı iqtisadi sistemdir. |
| Gələcək texnologiya | Sİ əsaslı inkişaf mərhələsidir. |
| Sİ (Süni intellekt) | alqoritm |
| Persona | identifikasiya |
| Strategiya | taktika |
| Analiz | interpretasiya |
| Sintez | birləşdirmə |
| Optimizasiya | təkmilləşdirmə |
| Hipotez | fərziyyə |
| Paradigma | model |
| Kontekst | mühit |
| Abstraksiya | ümumiləşdirmə |
| Koordinasiya | uyğunlaşdırma |
| Simulyasiya | modelləşdirmə |
| İdentifikasiya | tanıma |
| Kvantifikasiya | ölçmə |
| Interpretasiya | şərh |
| Elektrik impulsu | beynin məlumat ötürmə siqnalı |
| İnterfeys | iki sistem arasında əlaqə yaradan körpü |
| İmplant | bədən daxilinə yerləşdirilən cihaz |
| Protez | orqan əvəzedici süni hissə |
| Nevrotexnologiya | sinir sistemi texnologiyaları |
| İflic | hərəkət funksiyasının itməsi |
| Reabilitasiya | bərpa prosesi |
| Sensor | siqnal qəbul edən cihaz |
| Stimulyasiya | sinirə siqnal göndərmə prosesi YARADICI SÜNİ İNTELLEKT (Yapay Zəka): hər kəsin kitabı 150 sual -150 cavab |
| İnteqrasiya | sistemlərin birləşmiş işləməsi |
| Etika | düzgün davranış qaydaları sistemi |
| Asılılıq | texnologiyaya həddindən artıq bağlılıq |
| Alqoritm | problemləri həll edən qaydalar sistemi |
| Kontekst | hadisənin baş verdiyi mühit |
| Prioritetləşdirmə | işlərin vaciblik dərəcəsinə görə sıralanması |
| Anonimləşdirmə | şəxsi məlumatların gizlədilməsi |
| Hook | izləyicinin diqqətini çəkən giriş cümləsi |
| Call-to-action | izləyicini hərəkətə çağıran hissə |
| Kontent planı | videoların əvvəlcədən hazırlanmış proqramı |
| Thumbnail | videonun ön baxış şəkli |
| Moodboard | dizayn stilini göstərən vizual panel |
| Kopirayter | reklam və şüar mətnləri yazan şəxs |
| Screening | namizədlərin ilkin seçimi |