Süni intellektin (Yapay zeka) milyonlarla mövcud əsərdən öyrənərək yeni rəsmlər çəkməsi, musiqilər bəstələməsi və kitablar yazması hüquq dünyasında böyük bir fırtına qoparıb. Bu texnologiya „yaradıcılıq“ anlayışını kökündən dəyişdiyi üçün müəllif hüquqları (telif hakları) məsələsi həm sənətçilər, həm də texnologiya nəhəngləri arasında ən mürəkkəb (karmaşık) mübahisə mövzularından birinə çevrilib.
Məsələnin birinci tərəfi süni intellektin təlim prosesi ilə bağlıdır. Süni intellekt modelləri, məsələn, „DALL-E“ və ya „Midjourney“, milyardlarla şəkli analiz edərək işləyir. Bu şəkillərin böyük bir hissəsi real rəssamların və fotoqrafların müəllif hüququ ilə qorunan əsərləridir. Sənətçilər haqlı olaraq sual verirlər: „Mənim illərlə zəhmət çəkib yaratdığım üslubdan süni intellektin icazəsiz öyrənməsi qanunidirmi?“. Hazırda dünyada bir çox rəssam süni intellekt şirkətlərini „məlumat oğurluğu“ ilə ittiham edərək məhkəməyə verir. Azərbaycanda da rəqəmsal (dijital) kontent yaradıcıları öz əsərlərini sosial şəbəkələrdə paylaşarkən onların süni intellekt tərəfindən „mənimsənilməsi“ riskini nəzərə almalıdırlar.
İkinci əsas problem isə süni intellekt tərəfindən yaradılan məhsulun kimə məxsus olmasıdır. Mövcud qanunvericiliyə görə, müəllif hüququ yalnız insana məxsus ola bilər. Əgər siz bir süni intellekt tətbiqinə (uygulama) «Bakı küçələri üslubunda bir rəsm çək» əmrini (istemi) verirsinizsə və sistem saniyələr içində möhtəşəm bir əsər yaradırsa, bu əsərin müəllifi kimdir? Siz, yoxsa proqramı yaradan şirkət? ABŞ Müəllif Hüquqları Bürosu artıq bir neçə dəfə bəyan edib ki, yalnız süni intellekt tərəfindən yaradılan və insan müdaxiləsi minimum olan əsərlər müəllif hüququ ilə qoruna bilməz. Bu, rəqəmsal sənət bazarında böyük bir boşluq yaradır.
İstifadəçilər (kullanıcılar) üçün bu məsələnin praktik tərəfi də var. App Store və ya Play Store-dan yüklədiyiniz (indirdiğiniz) «AI Art Generator» tətbiqləri ilə yaratdığınız şəkilləri kommersiya məqsədilə istifadə edərkən ehtiyatlı olmalısınız. Bəzi tətbiqlər sizə mülkiyyət hüququ versə də, bəziləri həmin şəkillərin hüququnu özündə saxlayır. Yerli internet paketləri vasitəsilə sürətlə yaradılan bu məzmunların gələcəkdə hüquqi problem yaratmaması üçün istifadəçi müqavilələrini (kullanıcı sözleşmesi) diqqətlə oxumaq vacibdir. Müəlliflik anlayışı insani bir dəyərdir və süni intellekt bu dəyəri hüquqi baxımdan hələ ki tam əvəz edə bilmir.
Müəllifin fikri: Maşın hər hansı bir üslubu kopyalaya bilər, lakin o üslubun arxasındakı yaşanmışlığı və emosional hekayəni heç vaxt mənimsəyə bilməz.
Praktik tapşırıq: Hər hansı bir süni intellekt tətbiqi ilə bir rəsm yaradın və tətbiqin «Terms of Service» (Xidmət şərtləri) hissəsində «Ownership» (Sahiblik) bölməsini tapıb oxuyun. Yaratdığınız şəkli satmaq və ya kitab üz qabığı etmək hüququnuzun olub-olmadığını öyrənin.