Əvvəlki sualların izahında qeyd etmişdik ki, əksəriyyət Süni intellekt (Yapay zeka) platformalarında uşaqlara valideyn nəzarəti funksiyası var və bu uşaqlar üçün Sİ riskini xeyli yumşaldır. Sİ uşaqların öyrənmə və əyləncə dünyasını tamamilə dəyişdirir. Lakin bu texnologiyanın uşaqların inkişaf mərhələsindəki psixologiyasına və təhlükəsizliyinə təsiri ciddi şəkildə nəzarət olunmalı bir mövzudur. Uşaqlar böyüklərdən fərqli olaraq rəqəmsal (dijital) personajları real varlıq kimi qəbul etməyə daha meyillidirlər ki, bu da bir sıra özünəməxsus risklər yaradır.
Uşaqlar üçün ən böyük risklərdən biri emosional asılılıq və sosial inkişafın ləngiməsidir. Süni intellekt əsaslı oyuncaqlar və ya çatbotlar hər zaman uşağa “hə” deyən, onun hər nazı ilə oynayan ideal bir yoldaş kimi görünür. Bu, uşağın real həmyaşıdları ilə ünsiyyət qurarkən qarşılaşacağı çətinlikləri (məsələn: paylaşmaq, mübahisə etmək, kompromisə gəlmək) öyrənməsinə mane ola bilər. App Store və ya Play Store-dan yüklədiyiniz (indirdiğiniz) hər hansı bir “ağıllı dost” tətbiqi (uygulama) uşağı real dünyadan qoparıb qapalı bir rəqəmsal hücrəyə sala bilər.
Təhlükəsizlik və məxfilik (gizlilik) məsələsi də uşaqlar üçün ikiqat önəmlidir. Süni intellekt sistemləri uşağın səsini, maraqlarını və davranışlarını qeyd edərək böyük məlumat bazaları yaradır. Əgər bu məlumatlar lazımi səviyyədə qorunmazsa və ya üçüncü tərəflərə satılarsa, uşağın rəqəmsal izi gələcəkdə onun əleyhinə istifadə oluna bilər. Azərbaycandakı valideynlər yerli internet paketləri vasitəsilə uşaqlarının daxil olduğu platformalarda “valideyn nəzarəti” (ebeveyn denetimi) funksiyasını mütləq aktivləşdirməlidirlər. Bəzi süni intellekt tətbiqləri uşağın yaşını nəzərə almadan ona qeyri-etik və ya travmatik məlumatlar təqdim edə bilər.
Nəhayət, süni intellekt uşaqların yaradıcılığını və tənqidi düşüncə (eleştirel düşünce) qabiliyyətini tənbəlləşdirə bilər. Tapşırıqların həllini birbaşa süni intellektdən alan uşaq, səhv etməyin və araşdırma aparmağın dadını bilmir. Valideynlər süni intellekti uşağın əvəzinə iş görən bir robot deyil, onunla birlikdə suallara cavab axtaran bir ensiklopediya kimi təqdim etməlidirlər. Uşaqların rəqəmsal dünyada təhlükəsizliyi üçün onlara “texnoloji gigiyena” qaydalarını erkən yaşdan aşılamaq zəruridir.
Müəllifin fikri: Süni intellekt övladınız üçün yaxşı bir repetitor ola bilər, lakin o, heç vaxt valideyn qayğısını və canlı müəllim nəfəsini əvəz edə bilməz.
Praktik tapşırıq: Uşağınızın istifadə etdiyi planşet və ya telefonda «Google Family Link» və ya Apple-ın «Screen Time» bölməsini quraşdırın. Süni intellekt tətbiqləri üçün gündəlik 30 dəqiqəlik limit qoyun və uşağınızla birlikdə həmin tətbiqin verdiyi cavabları müzakirə edin.