Süni intellekt (Yapay zeka) dünyasında təhlükəsiz və səmərəli naviqasiya etmək üçün müəyyən bir “yol xəritəsi”nə ehtiyac var. Bu texnologiyanın gətirdiyi riskləri minimuma endirmək və ondan maksimum fayda sağlamaq üçün aşağıdakı 10 qızıl qaydanı rəqəmsal (dijital) həyatınızın bir hissəsinə çevirməlisiniz.
Hər zaman tənqidi yanaşın. Süni intellektin verdiyi hər bir məlumatı mütləq həqiqət kimi qəbul etməyin. Onun “hallüsinasiya” (yanılsama) görmə ehtimalını hər zaman nəzərə alın və vacib faktları mütləq rəsmi mənbələrdən yoxlayın.
Şəxsi məlumatlarınızı qoruyun. Süni intellekt çatbotlarına şəxsiyyət vəsiqəsi məlumatlarını, bank detallarını və ya çox özəl sirlərinizi yazmayın. Unutmayın ki, sistemə daxil etdiyiniz hər bir söz modelin təlimi üçün istifadə oluna bilər.
Məxfilik tənzimləmələrini yoxlayın. App Store və ya Play Store-dan yüklədiyiniz (indirdiğiniz) tətbiqlərin (uygulama) “Ayarlar” bölməsinə daxil olaraq məlumat paylaşımını məhdudlaşdırın. “Söhbət tarixçəsini saxla” seçimini ehtiyac olmadıqda söndürün.
Deepfake-ə qarşı ayıq olun. Sosial şəbəkələrdə qarşınıza çıxan şübhəli videoları və səs yazılarını diqqətlə analiz edin. Əgər bir video sizdən təcili pul və ya şifrə istəyirsə, bu, 99% süni intellektlə yaradılmış saxtakarlıqdır.
Müəllif hüquqlarına hörmət edin. Süni intellektlə yaratdığınız kontentləri (şəkil, mətn, musiqi) kommersiya məqsədilə istifadə etməzdən əvvəl istifadəçi müqaviləsini oxuyun. Başqasının yaradıcılığından öyrənən sistemin çıxardığı nəticələrin hüquqi statusunu nəzərə alın.
Rəqəmsal asılılıqdan qaçın. Süni intellektlə ünsiyyəti real insan münasibətləri ilə əvəz etməyin. Emosional ehtiyaclarınız üçün alqoritmlərə deyil, real dostlara və ailənizə müraciət edin.
Alqoritmik qərəzi (bias) nəzərə alın. Süni intellektin müəyyən stereotipləri (kalıplaşmış yargı) təkrar edə biləcəyini unutmayın. Onun verdiyi qərarların irqi, cinsi və ya sosial qərəzlərdən təsirlənib-təsirlənmədiyini təhlil edin.
Rəsmi tətbiqlərdən istifadə edin. Yerli internet paketləri vasitəsilə daxil olduğunuz platformaların orijinal olduğundan əmin olun. Tanınmayan, şübhəli “pulsuz SI” saytları cihazınıza zərərli proqramlar (virüs) yükləyə bilər.
İnsan nəzarətini (Human-in-the-loop) saxlayın. Heç bir mühüm işi (məsələn: tibbi məsləhət, hüquqi sənəd, kod yazılışı) tamamilə süni intellektin öhdəsinə buraxmayın. Son yoxlamanı və qərarı hər zaman bir insan mütəxəssis (və ya özünüz) etməlidir.
Daimi öyrənməyə davam edin. Süni intellekt sürətlə inkişaf edir. Bu gün təhlükəsiz sayılan bir üsul sabah riskli ola bilər. Texnoloji yenilikləri və kiber-təhlükəsizlik xəbərlərini mütəmadi izləyərək rəqəmsal savadlılığınızı artırın.
Müəllifin fikri: Təhlükəsizlik bir mənzil deyil, daimi davam edən bir səyahətdir; süni intellekt dövründə isə bu səyahətin kompasını hər zaman əlinizdə tutmalısınız.
Praktik tapşırıq: Yuxarıdakı 10 qaydanı bir kağıza qeyd edin və kompüterinizin və ya iş masanızın görünən bir yerinə yapışdırın. Hər dəfə süni intellektlə işləyərkən bu qaydalardan ən azı üçünə əməl edib-etmədiyi