Bu sual çox verilir. Və çox vaxt yanlış yerdən cavablandırılır. Çünki biz hələ də zəkanı köhnə ölçülərlə qiymətləndiririk. Test nəticələri ilə. Əzbərləmə qabiliyyəti ilə. Sürətli cavabla. Halbuki bu meyarların özü artıq köhnəlib. Ona görə sualı bir az düzəltmək lazımdır. Yeni nəsil daha zəkidir, yoxsa daha uyğunlaşandır?
Bugünkü uşaqlar daha sürətlidir. Bu faktdır. Məlumatı tez tapırlar. Tez dəyişirlər. Tez öyrənib, tez buraxırlar. Amma bu sürət avtomatik olaraq zəka demək deyil. Eyni zamanda sürətin olmaması da zəkanın olmaması demək deyil. Burada əsas məsələ beynin necə işlədiyidir. Və bu iş prinsipi əvvəlkilərdən fərqlidir.
Əvvəlki nəsillər bilik yığmaq üzərində böyüyüb. Nə qədər çox bilirdinsə, o qədər “ağıllı” sayılırdın. Bu gün isə bilik hər yerdədir. Ona sahib olmaq üstünlük deyil. Ona görə bugünkü uşaqlar yaddaşı prioritet görmür. Onlar əlaqə qurmağa fokuslanır. Bu, fərqli bir zəka formasıdır. Klassik deyil. Funksionaldır.
Yeni nəsil daha tez nəticə görmək istəyir. Bu səbirsizlik kimi görünür. Amma əslində bu, geribildirim ehtiyacıdır. Onlar etdiklərinin nəticəsini görmədən davam etmək istəmirlər. Köhnə təhsil isə nəticəni aylar sonra göstərir. İmtahanla. Qiymətlə. Bu gecikmə bugünkü beyin üçün mənasızdır. Ona görə maraq ölür. Biz bunu zəiflik kimi yozuruq.
Əslində isə sistemlə uyğun gəlməməkdir.
Zəka təkcə bilmək deyil. Zəka vəziyyətə uyğunlaşmaqdır. Yeni nəsil dəyişən mühitə daha tez uyğunlaşır. Onlar texnologiyadan qorxmur. Yeni aləti sınaqdan keçirməkdən çəkinmir. Səhv etmək onları dağıtmır. Bu, klassik məktəbin öyrətmədiyi, amma həyatın tələb etdiyi bacarıqdır.
Bununla yanaşı, ciddi bir risk də var. Sürət dərinliyi əvəz edə bilməz. Əgər bu nəsilə dayanmağı, düşünməyi, səbəb-nəticə qurmağı öyrətməsək, sürət səthilik yaradar. Problem uşaqlarda deyil. Problem balansın olmamasındadır. Təhsil sürəti dərinliklə tarazlamalıdır. Əks halda potensial itir.
“Yeni nəsil daha zəkidir” demək romantikdir. “Sadəcə daha sürətlidir” demək isə haqsızlıqdır. Həqiqət ikisinin arasındadır. Onlar fərqli zəkaya sahibdir. Bu zəkanı köhnə ölçülərlə ölçmək mümkün deyil. Yeni nəsli köhnə testlərlə dəyərləndirmək onları zəif göstərir. Halbuki uyğun alətlə ölçsək, çox sahədə üstün olduqları görünər.
Əgər biz bu fərqi qəbul etməsək, iki nəticə olacaq. Ya uşaqları günahlandıracağıq. Ya da sistemi. Birincisi asandır. İkincisi məsuliyyət tələb edir. Amma gələcək yalnız ikinci yolu qəbul edənlərin olacaq.
Yeni nəsil nə daha ağıllıdır, nə də daha axmaq. Onlar sadəcə başqa cür düşünür. Təhsil bu fərqi anlayana qədər itkilər davam edəcək. Anladığımız gün isə sürət zəka ilə birləşə bilər.