“CHAİN-OF-THOUGHT” SADƏ DİLDƏ NƏDİR? (ADDIM-ADDIM DÜŞÜNMƏ)
“Chain-of-thought” (TR: adım-adım düşünme) — süni intellektin bir suala birbaşa cavab vermək əvəzinə, həmin cavaba gedən məntiqi mərhələləri ardıcıllıqla izah etməsidir. Bu metodda sistem son nəticəni təqdim etməzdən əvvəl öz “düşüncə zəncirini” qurur. Bu yanaşma xüsusilə riyaziyyat, məntiq, planlaşdırma, hesablama və strateji qərarvermə (karar verme) kimi sahələrdə cavabın dəqiqliyini kəskin şəkildə artırır.
Sadə dillə desək, bu metod süni intellektə “tələsmə, addım-addım izah et” deməkdir. Bu zaman cavab daha sistemli olur, səhv ehtimalı azalır və oxucu üçün proses daha şəffaf hala gəlir. Bir çox halda insanı çaşdıran yekun nəticə deyil, həmin nəticəyə aparan yolun qaranlıq qalmasıdır.
Bu metodun 3 əsas praktik faydası
Boşluqların aradan qaldırılması: Çətin məsələlərdə cavabın daxilində məntiqi qopuqluqlar qalmır.
Xətaların aşkarlanması: Oxucu prosesi izlədiyi üçün, əgər bir səhv varsa, onun hansı mərhələdə baş verdiyini dərhal görə bilir.
Öyrənmə effekti: Tələbələr (öğrenci) üçün bu metod əvəzsizdir; onlar yalnız hazır cavabı almır, həm də məsələnin həll mexanizmini mənimsəyirlər.
İstifadə qaydası və texniki fərqlər
“Chain-of-thought” metodunu aktivləşdirmək üçün süni intellektə uzun təlimatlar verməyə ehtiyac yoxdur. Komutun (prompt) sonuna “Addım-addım izah et” və ya “Həllini mərhələlər üzrə göstər” (çözümü adım adım göster) ifadələrini əlavə etmək kifayətdir.
Bu yanaşma yaradıcı süni intellekti (GenAI) ənənəvi axtarış sistemlərindən fərqləndirən ən əsas xüsusiyyətdir.
Axtarış sistemi sizə sadəcə məlumatın olduğu linkləri təqdim edir, yaradıcı süni intellekt isə məlumatı sizin üçün analiz edir və izahlı bir yol xəritəsi cızır.
Praktiki nümunələr
Bu metodu müxtəlif sahələrdə aşağıdakı kimi tətbiq etmək olar:
Təhsil və riyaziyyat üçün: “Bu mürəkkəb tənliyi həll et və hər bir addımı ayrı-ayrılıqda izah et (adım adım açıkla): [Məsələni daxil edin].”
Biznes və strateji təhlil üçün: “Bu investisiya qərarının potensial üstünlüklərini və risklərini addım-addım analiz et: [Mövzunu daxil edin].”
Proqramlaşdırma və model qurma üçün: “Bu proqram kodu üçün əvvəlcə alqoritmi qur, sonra isə kodu mərhələli şəkildə yaz (modeli adım adım kur).”
Praktiki yoxlama üçün test
Link: https://chat.openai.com
Aşağıdakı iki fərqli yanaşmanı yoxlayaraq fərqi müqayisə edin:
„15% illik faizlə 5000 manatlıq kreditin 3 illik ümumi ödənişini de.“
„15% illik faizlə 5000 manatlıq kreditin 3 illik ümumi ödənişini addım-addım hesablayaraq izah et.“
Nəticə: „Chain-of-thought“ süni intellekti sadəcə „cavab verən cihaz“ səviyyəsindən çıxararaq, onu „izah edən müəllim“ və ya „analitik tərəfdaş“ səviyyəsinə qaldırır.
Müəllifin fikri: Nəticə vacibdir, amma nəticəyə gedən yol daha vacibdir; süni intellektin əsl gücü də məhz bu yolu bizə izah edə bilməsindədir.