Fəsil 7: Praktik Sİ Nümunələri – 50 funksiya

GİRİŞ

Bu fəsil kitabın ən praktik hissəsidir. Burada məqsəd Sİ-nin nə olduğunu izah etmək deyil. Məqsəd Sİ ilə real iş görməkdir. Oxucu bu fəsli oxuyandan sonra “haradan başlayım?” sualını verməməlidir. O artıq konkret tapşırıqları, konkret alətlərlə necə yerinə yetirəcəyini bilməlidir.

Əvvəlki fəsillərdə Sİ alətlərini tanıdıq və hansının nə üçün uyğun olduğunu gördük. İndi isə növbəti mərhələyə keçirik. Bu mərhələdə alətlər nəzəri anlayış olmaqdan çıxır və gündəlik iş alətinə çevrilir. Fəsil 7 bu keçidi təmin etmək üçün hazırlanıb. Burada oxucu sadəcə oxumur, eyni zamanda tətbiq edə biləcəyi modellərlə tanış olur.

Bu fəsil “bir alət hər şey üçündür” yanaşmasına qarşıdır. Burada hər Sİ aləti öz güclü olduğu sahədə istifadə olunur. Bu yanaşma oxucunu yanlış gözləntilərdən qoruyur. Məsələn, yaradıcı iş üçün uyğun olan alət hüquqi mətni sadələşdirmək üçün seçilmir. Eyni şəkildə, analitik düşüncə tələb edən sahədə yaradıcı dilə fokuslanan alət istifadə edilmir. Bu balans kitabın əsas fəlsəfəsinə uyğundur.

Fəsil 7 ümumilikdə 14 sualdan ibarətdir və hər sual konkret bir sahəyə fokuslanır. Bu sahələr gündəlik istifadə, təhsil, tədqiqat, maliyyə, dövlət işləri, yaradıcılıq, dizayn, hesablama, hüquq, təqdimat, planlama və analiz kimi real ehtiyacları əhatə edir. Hər bölmədə seçilən Sİ aləti təsadüfi deyil. Seçimlər real istifadə ssenarilərinə əsaslanır.

Burada təqdim olunan “10 funksiya” yanaşması xüsusi olaraq seçilib. Uzun izahlar və geniş nəzəri çərçivələr bu fəsildə yer almır. Hər funksiya birbaşa tətbiq oluna bilən model kimi düşünülüb. Oxucu istəsə yalnız bir funksiyanı oxuyub tətbiq edə bilər. İstəsə bütün bölməni ardıcıl şəkildə işləyə bilər. Fəsil bu elastikliyə uyğun qurulub.

Bu fəsildə ChatGPT əsas nümunə kimi istifadə olunur, amma yalnız bir alət kimi deyil. ChatGPT burada düşüncə modeli rolunu oynayır. Yəni oxucu ChatGPT-də gördüyü yanaşmanı digər Sİ alətlərinə də rahatlıqla tətbiq edə bilər. Copilot, Claude, Gemini, Canva, NotebookLM və digər alətlər bu məntiq üzrə istifadə olunur. Fokus alətin adında yox, funksiyanın özündədir.

Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, tibbi, hüquqi, maliyyə və dövlət sahələri ilə bağlı bölmələrdə Sİ yalnız köməkçi kimi təqdim olunur. Bu sahələrdə Sİ məlumatı sadələşdirir, strukturlaşdırır və alternativlər yaradır. Amma qərar vermir. Qərar həmişə mütəxəssisə və ya məsul şəxsə məxsusdur. Bu çərçivə bütün fəsil boyunca qorunur.

Fəsil 7 həm fərdi istifadəçilər, həm də təşkilatlar üçün nəzərdə tutulub. Tələbə bu fəsildən dərs və tədqiqat üçün istifadə edə bilər. Müəllim tədris prosesini planlaya bilər. Bank işçisi və ya analitik məlumatı daha sürətli emal edə bilər. Menecer KPI planı qura bilər. Məzmun istehsalçısı isə yaradıcılıq prosesini sürətləndirə bilər. Bu çoxistiqamətli istifadə imkanları fəsli “mini kitab” səviyyəsinə qaldırır.

Bu fəsli oxuyarkən oxucu bir şeyi unutmamalıdır: məqsəd mükəmməl nəticə deyil. Məqsəd düzgün başlanğıcdır. Burada göstərilən funksiyalar son nöqtə yox, işlək başlanğıc modelləridir. Oxucu bu modelləri öz işinə uyğunlaşdıra, dəyişə və inkişaf etdirə bilər. Ən vacibi isə Sİ ilə işləmə vərdişi formalaşdırmaqdır.

İndi isə birbaşa praktikaya keçirik. İlk sual gündəlik istifadə ilə bağlıdır. Çünki Sİ-ni gündəlik həyatına daxil etməyən istifadəçi onu peşəkar sahədə də effektiv istifadə edə bilməz. Bu səbəbdən Fəsil 7 103-cü sual ilə başlayır və addım-addım real istifadə ssenarilərini təqdim edir.