Hüquqşünas üçün ən böyük iş yükü sənədlərdir. Müqavilələr, məhkəmə qərarları, ərizələr, protokollar, şikayətlər, qanun maddələri. Bəzən bir işdə 50 səhifə sənəd olur. Hüquqşünas hamısını oxumalı, riskləri tapmalı və nəticə çıxarmalıdır. Bu proses həm vaxt aparır, həm də diqqət tələb edir. Sİ (Süni intellekt) hüquqşünasın yerinə qərar verən sistem deyil. Amma sənədləri daha tez analiz etməyə, riskli maddələri tapmağa və struktur yaratmağa kömək edən güclü köməkçidir.
Birinci real istifadə sahəsi sənədin xülasəsidir. Hüquqşünas uzun sənədi oxuyub əsas hissələri seçməlidir. Sİ ilə bu proses sürətlənir. Hüquqşünas sənədi göndərib belə yaza bilər: “Bu müqaviləni 15 maddə ilə xülasə et. Tərəflər, öhdəliklər, cərimələr, müddət, ləğvetmə şərtlərini ayrıca yaz.” Bu xülasə hüquqşünas üçün ilkin baxışdır. Sonra o, sənədi detallı oxuyur. Amma artıq haraya fokuslanacağını bilir.
İkinci istifadə sahəsi riskli maddələrin tapılmasıdır.
Müqavilələrdə çox vaxt risk gizli olur. Bəzən cərimə maddəsi sərt olur. Bəzən ləğvetmə şərti qarşı tərəfin xeyrinə yazılır. Sİ hüquqşünasa “qırmızı bayraq” (qırmızı bayraq – kırmızı bayrak) siyahısı çıxara bilər. Hüquqşünas yaza bilər: “Bu müqavilədə riskli maddələri tap. Mənim tərəfim üçün hansı maddələr təhlükəlidir?” Sİ risk ehtimallarını göstərir: birtərəfli ləğv, məxfilik sərtliyi, məsuliyyətin tam yüklənməsi, arbitraj şərti və s.
Üçüncü sahə müqayisədir. Hüquqşünas bəzən iki müqaviləni müqayisə etməlidir: əvvəlki versiya və yeni versiya. Sİ burada çox faydalıdır. “Bu iki sənədi müqayisə et. Hansı maddələr dəyişib? Hansı dəyişiklik risk yaradır?” Sİ dəyişiklikləri maddə-maddə göstərir. Bu, vaxtı çox azaldır.
Dördüncü sahə sənədin dil və üslub düzəlişidir. Hüquqi mətndə cümlə aydın olmalıdır. Qarışıq cümlə sonradan problem yaradır. Sİ hüquqşünasa mətni daha aydın yazmağa kömək edir: “Bu maddəni daha sadə və aydın yaz, hüquqi məna dəyişməsin.” Bu xüsusilə müqavilə layihəsi (layihə – taslak) hazırlayanda çox kömək edir.
Beşinci sahə hüquqi sorğuların strukturlaşdırılmasıdır. Hüquqşünas müştəridən məlumat toplayanda düzgün sual verməlidir. Sİ ona sual siyahısı hazırlaya bilər. Məsələn: “Bu iş üzrə müştəridən soruşmalı olduğum 20 sual yaz.” Bu, işi sistemləşdirir.
Amma hüquq sahəsində ən böyük risk Sİ-nin səhv məlumat verməsidir. Sİ bəzən qanun maddələrini səhv yaza bilər, ya da olmayan maddəni var kimi göstərə bilər (uydurma – uydurma). Buna görə hüquqşünasın 3 qızıl qaydası olmalıdır:
Sİ-nin yazdığı qanun istinadını mütləq yoxla.
Sİ-yə məxfi sənədi olduğu kimi göndərmə.
Sİ nəticəsini hüquqi qərar kimi qəbul etmə.
Məxfilik (gizlilik) burada çox önəmlidir. Müştərinin adı, məhkəmə işi nömrəsi, şəxsi məlumatlar Sİ-yə olduğu kimi yazılmamalıdır. Anonimləşdirmə (anonimləşdirmə – anonimleştirme) edilməlidir. Yəni “Tərəf A”, “Tərəf B” kimi yazmaq daha düzgündür.
Praktik istifadə planı:
Sənədi məxfi məlumatlardan təmizlə.
Sİ-ə göndər və xülasə istə.
Riskli maddələri çıxartdır.
Dəyişiklik varsa müqayisə etdirt.
Təklif edilən düzəlişləri (düzəliş – düzeltme) yazdır.
Yekun hüquqi qərarı özün və ya komanda ilə ver.
Maksimum 1 nümunə: Hüquqşünas Sİ-yə yazır: “Bu müqavilənin cərimə və ləğvetmə maddələrini analiz et. Mənim tərəfim üçün riskləri yaz və yumşaltma təklifi ver.” Sİ riskləri və alternativ cümlələri verir. Hüquqşünas isə onu hüquqi yoxlamadan keçirir.
Nəticə olaraq, hüquqşünas Sİ ilə sənəd analizini sürətləndirə bilər: xülasə çıxarır, riskləri görür, müqayisə edir, mətni aydınlaşdırır. Amma Sİ hüquqi məsuliyyət daşımır.
Ona görə son söz hüquqşünasın özündə qalır.