Hüquqi mətnlərin ən böyük problemi uzun, ağır və anlaşılmaz olmasıdır. Bu mətnlər çox vaxt hüquqşünas olmayan insanlar üçün oxunmaz hala gəlir. Deepseek bu nöqtədə faydalı köməkçi rolunu oynayır. O, hüquqi qərar vermir və hüquqi məsuliyyət daşımır. Amma mətni anlamağı xey li asanlaşdırır. Bu fərq düzgün qurulduqda Deepseek real dəyər yaradır.
Əvvəlcə əsas çərçivəni aydınlaşdıraq. Deepseek hüquqşünası əvəz etmir. O, hüquqi məsləhət vermir və “nə etməliyəm” sualına cavab olaraq qərar çıxarmır. Onun işi yalnız mətni sadələşdirmək, strukturlaşdırmaq və oxunaqlı hala salmaqdır. Qərar və şərh isə mütləq mütəxəssis tərəfindən verilməlidir.
Birinci addım hüquqi mətni olduğu kimi Deepseek-ə təqdim etməkdir. Müqavilə, qayda, qanun maddəsi və ya şərtlər bölməsi olduğu kimi verilir. Burada məqsəd mətni dəyişdirmək yox, onu başa düşməkdir. Deepseek mətni oxuyur və əsas məqamları ayırd edir.
İkinci addım sadə dilə çevirmədir. Deepseek-dən mətni gündəlik dildə izah etməsi xahiş olunur. Bu zaman terminlər tam silinmir, amma izah olunur. Məsələn, “öhdəlik”, “tərəflər”, “məsuliyyət” kimi anlayışlar daha sadə cümlələrlə açıqlanır. Bu mərhələdə məqsəd hüquqi mətnin ruhunu qorumaqdır, onu dəyişmək deyil.
Üçüncü addım strukturlaşdırmadır. Hüquqi mətnlər çox vaxt uzun abzaslardan ibarət olur. Deepseek bu mətnləri maddələrə, alt başlıqlara və siyahılara bölə bilər. Bu, oxucunun mətni addım-addım izləməsinə imkan verir. Xüsusilə müqavilə şərtlərində bu yanaşma çox faydalıdır.
Dördüncü addım riskli və diqqət tələb edən hissələrin işarələnməsidir. Deepseek mətndə “xüsusi şərt”, “istisna”, “cərimə” və ya “məsuliyyət” bildirən hissələri ayrıca göstərə bilər. Bu, oxucuya harada daha diqqətli olmalı ol duğunu göstərir. Bu funksiya hüquqi savadı olmayan insanlar üçün xüsusilə dəyərlidir.
Beşinci addım sual-cavab formatına çevirmədir. Hüquqi mətni “Bu maddə nə deməkdir?”, “Bu halda nə baş verir?” kimi suallarla izah etmək mümkündür. Deepseek bu formatı rahat qurur. Bu yanaşma mətni oxumağı yox, anlamağı ön plana çıxarır.
Altıncı addım müqayisədir. Əgər iki fərqli müqavilə və ya iki versiya varsa, Deepseek əsas fərqləri sadə dildə göstərə bilər. Bu, dəyişikliklərin harada olduğunu tez görməyə kömək edir. Amma hansı versiyanın daha uyğun olduğu qərarını yenə insan verir.
Burada bir daha vurğulamaq lazımdır: Deepseek hüquqi riskləri qiymətləndirmir. O, yalnız mətni aydınlaşdırır. Bu səbəbdən Deepseek-dən alınan izahlar əsasında qərar vermək düzgün deyil. Bu izahlar hüquqşünasla danışmaq üçün hazırlıq rolunu oynayır.
Nəticə olaraq, Deepseek hüquqi mətni “sadələşdirən”, amma “dəyişdirməyən” Sİ köməkçisidir. O, hüquqi dili gündəlik dilə yaxınlaşdırır və oxucunun nə oxuduğunu başa düşməsinə kömək edir. Hüquq sahəsində bu yanaşma həm vaxt qazandırır, həm də yanlış anlaşılma riskini azaldır.