Süni intellekt (Yapay zeka) sistemlərinin geniş kütlələr tərəfindən istifadə edilməsi məlumat təhlükəsizliyi məsələsini hər zamankından daha aktual edir. Məxfilik (Gizlilik) rəqəmsal dövrün ən qiymətli xəzinəsidir və bu xəzinəni qorumaq üçün süni intellekt texnologiyaları bir neçə mürəkkəb (karmaşık) müdafiə qatından istifadə edir. Gəlin, şəxsi məlumatlarınızın bu sistemlər tərəfindən necə qorunduğunu addım-addım nəzərdən keçirək.
Süni intellekt sistemlərində məlumatların qorunması yolları
Süni intellekt modelləri öyrənmək üçün böyük həcmdə məlumata ehtiyac duysa da, müasir texnologiyalar bu prosesi sizin şəxsiyyətinizi gizli saxlayaraq həyata keçirməyə çalışır.
Məlumatların şifrələnməsi və təhlükəsiz ötürülməsi
Siz smartfonunuzdakı App Store və ya Play Store vasitəsilə yüklədiyiniz hər hansı bir süni intellekt tətbiqinə (uygulama) məlumat daxil etdikdə, həmin məlumat dərhal şifrələnir (şifreleme). Bu o deməkdir ki, məlumatlarınız yerli internet paketləri vasitəsilə serverə ötürülərkən xüsusi kodlara çevrilir. Hətta kimsə bu məlumatı yolda ələ keçirməyə çalışsa belə, onu oxuya bilməz. Bu proses “uçdan uca şifrələmə” (uçtan uca şifreleme) texnologiyasına bənzəyir və məlumatın həm ötürülmə, həm də saxlanma mərhələsində təhlükəsizliyini təmin edir.
Anonimləşdirmə və diferensial məxfilik
Süni intellekt şirkətləri sizin məlumatlarınızı sistemin təkmilləşdirilməsi üçün istifadə etdikdə “anonimləşdirmə” (anonimleştirme) üsuluna müraciət edirlər. Bu zaman sizin adınız, ünvanınız və ya telefon nömrəniz kimi identifikasiyaedici (tanımlayıcı) məlumatlar silinir. Bundan əlavə, “diferensial məxfilik” (diferansiyel gizlilik) adlı texnologiya vasitəsilə məlumat bazasına süni “küy” əlavə edilir. Bu, riyazi (matematiksel) bir üsuldur ki, sistemin ümumi tendensiyaları öyrənməsinə imkan verir, lakin konkret bir şəxsin məlumatını ayırd etməyi qeyri-mümkün edir.
Məlumatların saxlanma müddəti və silinməsi
Əksər yaradıcı süni intellekt platformaları istifadəçilərə öz məlumatları üzərində nəzarət imkanı verir. Siz tənzimləmələr (ayarlar) bölməsində söhbət tarixçənizin yaddaşda saxlanıb-saxlanmayacağına özünüz qərar verirsiniz. Məsələn, «müvəqqəti söhbət» rejimini aktivləşdirdikdə, verdiyiniz suallar və aldığınız cavablar sessiya bitdikdən sonra serverlərdən silinir. Bu, xüsusilə həssas məlumatlarla işləyən istifadəçilər üçün mühüm bir müdafiə mexanizmidir.
Federativ öyrənmə və yerli emal
Yeni nəsil süni intellekt sistemləri “federativ öyrənmə” (federe öğrenme) modelinə keçid edir. Bu yanaşmada məlumatlarınız cihazınızdan heç yerə göndərilmir. Süni intellekt modeli sizin smartfonunuzda yerli olaraq öyrənir və serverə yalnız öyrəndiyi ümumi qaydaları göndərir. Beləliklə, şəxsi fayllarınız və yazışmalarınız rəqəmsal (dijital) olaraq cihazınızın daxilində qalır. Azərbaycandakı istifadəçilər üçün bu, həm internet trafikinə qənaət, həm də maksimum məxfilik deməkdir.
Faydalı linklər:
OpenAI Məxfilik Siyasəti: https://openai.com/policies/ privacy-policy
Google Təhlükəsizlik Mərkəzi: https://safety.google
Müəllifin fikri: Rəqəmsal dünyada ən güclü kilid sizin məlumatlı olmağınız və tənzimləmələrə (ayarlara) nəzarət etmək bacarığınızdır.
Praktik tapşırıq: Telefonunuzda istifadə etdiyiniz süni intellekt tətbiqini (məsələn, ChatGPT və ya Gemini) açın. “Settings” (Ayarlar) menyusuna daxil olun və “Data Controls” (Veri kontrolleri) bölməsində “Chat History & Training” (Sohbet geçmişi ve eğitim) seçimini tapın. Bu funksiyanı söndürərək məlumatlarınızın modelin gələcək təlimləri üçün istifadə edilməsinin qarşısını alın.