TÜRKİYƏDƏ SÜNİ İNTELLEKT REALLIĞI NECƏDİR?
Azərbaycan və Türkiyədə süni intellekt (yapay zekâ) artıq bir nəzəriyyə deyil, gündəlik iqtisadi və sosial reallığa çevrilməkdədir. Lakin bu inkişafın səviyyəsini “kim daha çox danışır” prinsipi ilə deyil, beynəlxalq meyarlar və rəqəmsal hazırlıq indeksləri ilə ölçmək lazımdır. Bu sahədə dünyada ən mötəbər istinad mənbəyi sayılan “Oxford Insights – Government AI Readiness Index 2026” hesabatı ölkələrin bu texnoloji inqilaba nə dərəcədə hazır olduğunu aydın şəkildə göstərir.1. Süni intellekt hazırlığı (hazırlık) necə ölçülür?
Bir ölkənin Sİ hazırlığı yalnız fərdlərin ChatGPT istifadə etməsi ilə ölçülmür. Oxford Insights bu qiymətləndirməni üç əsas sütun üzərində qurur:
Hökumət sütunu (Hükümet): Dövlətin Sİ strategiyası varmı? Hüquqi tənzimləmələr və etik qaydalar müəyyən edilibmi?
Texnologiya sektoru (Teknoloji sektörü): Ölkədə innovasiya ekosistemi nə dərəcədə inkişaf edib? Startaplar üçün imkanlar varmı?
Data və infrastruktur (Veri ve altyapı): Yüksək sürətli internet, bulud texnologiyaları (bulut teknolojileri) və ən əsası, Sİ-ni qidalandıracaq böyük data (büyük veri) bazaları mövcuddurmu?
Bu amillərin vəhdəti ölkənin rəqəmsal gələcəkdəki yerini müəyyən edir.
2. Oxford Insights 2026: Azərbaycanın tarixi sıçrayışı
2026-cı ilin yeni indeks nəticələri göstərir ki, Azərbaycan regionun ən sürətlə inkişaf edən rəqəmsal oyunçularından birinə çevrilir. 2024-cü ildə qonşu ölkələrdən xeyli geri qalırdısa, bu il hər iki Cənubi Qafqaz ölkəsini qabaqlayır.
Azərbaycan: Oxford Insights-ın ən son hesabatına əsasən, Azərbaycan süni intellektə hazırlıq reallığında tarixi bir sıçrayış edərək 70-ci pilləyə yüksəlmişdir. Bu, əvvəlki illərdəki 111-ci mövqe ilə müqayisədə ölkənin rəqəmsal transformasiya sürətinin bariz göstəricisidir. Türkiyə isə 48-ci yerdə (58.10 bal) qərarlaşaraq regionun lider dövlətlərindən biri kimi mövqeyini qorumaqdadır. 2025-ci ildə ölkənin Süni intellekt strategiyası qəbul olunmuşdur.
Türkiyə: Türkiyə regionun texnoloji mərkəzi (merkez) kimi mövqeyini qoruyur. 2026-cı il indeksində Türkiyə 45-ci yerdə qərarlaşıb və 61.20 bal toplayıb. Türkiyə xüsusilə müdafiə sənayesi və yerli Sİ modellərinin inkişafı sahəsində ciddi üstünlüyə malikdir.
Bençmark müqayisəsi: Azərbaycan və Türkiyənin mövqeyi
Aşağıdakı cədvəl hər iki ölkənin 2026-cı il üzrə strateji mənzərəsini əks etdirir:
Regional liderlik və strateji hədəflər
Oxford Insights 2026 hesabatı vurğulayır ki, Türkiyə Cənubi və Mərkəzi Asiya, həmçinin Yaxın Şərq regionunda Sİ hazırlığına görə ilk beşlikdədir. Azərbaycan isə postsovet məkanında Estoniya və Gürcüstan kimi ölkələrlə rəqabət apararaq “rəqəmsal mərkəz” (dijital merkez) olmağa çalışır.
Strategiyaların fərqi:
Azərbaycan: Əsas diqqəti dövlət idarəçiliyində səmərəliliyin artırılmasına və “Ağıllı şəhər” (Akıllı şehir) layihələrinə yönəldib.
Türkiyə: Milli Texnologiya Həmləsi (Milli Teknoloji Hamlesi) çərçivəsində özəl sektorun və startapların qlobal bazara çıxışını prioritet hesab edir.
5. Niyə bu rəqəmlər hər birimiz üçün vacibdir?
İndeksdəki yerimiz yalnız statistik göstərici deyil. Bu, ölkəmizə gələcək investisiyaların, yeni iş yerlərinin və təhsilin keyfiyyətinin göstəricisidir. Əgər bir ölkə Sİ indeksində yüksəlirsə, deməli, həmin ölkədə:
İnternet daha sürətli və əlçatandır.
Dövlət xidmətlərində bürokratiya azalır.
Gənclər üçün yüksək texnologiyalı iş imkanları yaranır.
Müəllifin fikri:
Süni intellekt yarışında “finiş xətti” yoxdur, çünki texnologiya hər gün yenilənir. Türkiyənin təcrübəsi və Azərbaycanın dinamikası göstərir ki, biz artıq “izləyən” deyil, “tətbiq edən” ölkələr sırasındayıq. Lakin unutmayaq: ən güclü Sİ alqoritmi belə, savadlı və vətənpərvər insan zəkası olmadan milli inkişafa xidmət edə bilməz. Rəqəmlər yüksəlir, indi növbə bu texnologiyanı milli dəyərlərimizlə birləşdirib real iqtisadi nəticəyə çevirməkdədir.