Bu sual son illərdə çox səslənir. Çox vaxt da yanlış formada. Filmlərin, sensasiyalı xəbərlərin və şişirdilmiş başlıqların təsiri ilə insanlar ya həddindən artıq qorxur, ya da həddindən artıq ümidlənir. Reallıq isə bu iki ucun arasında, sakit və texniki bir yerdədir.
Sİ ilə insan beyninin “birləşməsi” dedikdə çoxları birbaşa olaraq beynin yarısının maşına çevrilməsini təsəvvür edir. Bu real deyil. Nə texniki olaraq, nə də bioloji olaraq. İnsan beyni təkcə məlumat emal edən mexanizm deyil. O, emosionaldır, dəyişkəndir, kontekstdən asılıdır. Sİ isə statistik ehtimallar üzərində işləyən sistemdir. Bu iki struktur bir-birini tamamlaya bilər, amma bir-birinə çevrilə bilməz.
Hazırda real olan şey “inteqrasiya”dır, “birləşmə” yox. Yəni Sİ insan beyninə daxil olmur. İnsan beyni Sİ ilə dolayı yolla işləyir. Ekran, səs, hərəkət, siqnal vasitəsilə. Beyin-çip texnologiyaları da bu inteqrasiyanı bir az daha sürətli və birbaşa etməyə çalışır. Amma bu, düşüncənin Sİ-yə ötürülməsi demək deyil. Bu, müəyyən siqnalların oxunması və cavablandırılması deməkdir.
Burada çox vacib bir məqam var: Sİ beynin yerinə qərar vermir. Qərar yenə insana məxsusdur. Əgər bu prinsip dəyişərsə, texnologiya yox, cəmiyyət problem yaşayar. Ona görə də bu sahədə bütün ciddi tədqiqatlar “insan nəzarəti” prinsipini əsas götürür. Bu prinsip olmadan heç bir texnologiya qəbul edilə bilməz.
Təhsil baxımından bu mövzunun real təsiri yaxın 10– 15 ildə məhduddur. Məktəblərdə, siniflərdə Sİ ilə birləşmiş beyinlər görməyəcəyik. Amma Sİ-nin insan beyninin necə öyrəndiyini anlamağa kömək etdiyini görəcəyik. Bu isə təhsilə dolayı təsir edəcək. Daha uyğun metodlar. Daha fərdi yanaşma. Amma yenə müəllim və şagird mərkəzdə qalacaq.
Ən böyük yanlış gözlənti budur: guya gələcəkdə öyrənmək lazım olmayacaq. Bu fikir təhlükəlidir. Çünki öyrənmək sadəcə məlumat yığmaq deyil. Öyrənmək dəyişməkdir. Daxili çevrilmədir. Sİ bu çevrilməni yaşaya bilməz. O, dəyişmir. Sadəcə yenilənir.
Ona görə “Sİ ilə insan beyninin birləşməsi realdırmı?” sualına ən dürüst cavab budur: tam birləşmə real deyil. Məhdud əməkdaşlıq realdır. Və bu əməkdaşlıq düzgün qurularsa, insanı zəiflətməz. Əksinə, bəzi sahələrdə gücləndirə bilər.
Qorxmalı olduğumuz texnologiya deyil. Qorxmalı olduğumuz məsuliyyətsiz yanaşmadır. Texnologiya sürətlə inkişaf edə bilər. Amma etik düşüncə sürətlənməsə, problem yaranar. Təhsil bu tarazlığı qorumalıdır.