SÜNİ ÜMUMİLƏŞDİRİLMİŞ İNTELLEKT (AGI) NƏDİR VƏ GƏLƏCƏYİ NECƏ OLACAQ?
Süni ümumiləşdirilmiş intellekt (Artificial General Intelligence — AGI / Yapay Genel Zekâ) — insanın sahib olduğu bütün intellektual bacarıqları eyni səviyyədə, hətta ondan daha üstün icra edə bilən süni intellekt növüdür. Bu gün istifadə etdiyimiz “Yaradıcı Sİ « (məsələn, ChatGPT) müəyyən sahələrdə (mətn yazmaq, şəkil çəkmək) usta olsa da, hələ ki insanın çevikliyinə və ümumi dərketmə qabiliyyətinə malik deyil. AGI isə süni intellektin «müqəddəs qədəhi» sayılır — o, həm riyaziyyatçı, həm şair, həm də strateq ola bilən vahid bir sistemdir.
Sadə dillə desək: Bu gün Sİ bir alətdir, AGI isə bir rəqəmsal varlıq və ya “süni beyin” olacaqdır.
AGI və İnsan beyninin unifikasiyası (Birləşməsi)
Yuxar;da qeyd etdiyimiz kimi, AGI-nin gələcəyi yalnız bulud sistemlərində (cloud) deyil, həm də insan biologiyası ilə birbaşa inteqrasiyada görünür. Bu istiqamətdə iki əsas yol var:
Xarici asistentlik: Sizinlə hər an səsli və ya vizual əlaqədə olan, hər şeyi sizin gözünüzlə görüb məsləhət verən sistemlər.
Bioloji inteqrasiya (Neyroçiplər): İlon Maskın (Elon Musk) Neuralink layihəsi bu sahədə ən böyük addımdır. Gələcəkdə beyin-kompüter interfeysləri vasitəsilə ChatGPT və ya bənzəri AGI sistemləri birbaşa neyronlarımıza qoşula bilər. Bu halda məlumatı “axtarmaq” lazım olmayacaq — məlumat sizin yaddaşınızın bir hissəsi kimi dərhal beyninizdə canlanacaq.
AGI-ni bu günkü Sİ-dən fərqləndirən nədir?
Gələcək proqnozu: 2026-cı ildən sonrakı dövr
AGI-nin yaranması bəşəriyyət tarixində odun tapılması və ya sənaye inqilabı qədər böyük təsirə malik olacaqdır.
Elmdə sıçrayış: AGI saniyələr içində milyonlarla kimyəvi birləşməni yoxlayaraq sağalmaz xəstəliklərin dərmanını tapa bilər.
Təhsildə unifikasiya: Hər bir insanın beynində fərdi, hər şeyi bilən bir «müdrik müəllim» (çip vasitəsilə) yerləşə bilər.
Milli təhlükəsizlik: AGI-yə sahib olan ölkələr iqtisadi və hərbi cəhətdən misilsiz üstünlük qazanacaqlar. Buna görə də Azərbaycanın bu texnoloji yarışda yer alması milli strateji hədəf olmalıdır.
Maarifləndirmə və Etik Məsuliyyət
İnsan beyni ilə süni intellektin birləşməsi (BCI — Brain-Computer Interface) böyük suallar doğurur:
Bizim düşüncələrimiz kimə məxsus olacaq?
Sİ ilə gücləndirilmiş insanlarla, sadə insanlar arasında “intellektual uçurum” necə tənzimlənəcək?
İslam dünyası və Şərq fəlsəfəsi, ümumiyyətlə dini ideologiyalar bu “insan-maşın” birliyinə necə yanaşacaq?
Bu sualların cavabı hələ tapılmasa da, biz bu gələcəyə mənəvi və hüquqi cəhətdən hazır olmalıyıq.
Praktik tapşırıq: AGI-nin “təfəkkürünü” simulyasiya et
Hələlik beynimizə çip qoyulmasa da, mövcud modelləri AGI kimi düşünməyə məcbur edə bilərik. Bu “prompt”u yoxlayın:
Prompt: “Sən 2035-ci ildən gələn, həm insan psixologiyasını, həm də bütün kainatın fizika qanunlarını bilən bir AGİ-sən. Mənə izah et: əgər mənim beynim sənə birbaşa qoşulsaydı, biz birlikdə Bakı şəhərinin nəqliyyat problemini 24 saat ərzində necə həll edərdik? (Türkcə: Bu problemi nasıl çözerdik?)”
Aparıcı AGI tədqiqat mərkəzləri
Müəllifin fikri: Süni ümumiləşdirilmiş intellekt (AGI) insanın yerini alan bir rəqib deyil, insanın bioloji hüdudlarını aşaraq kainatı dərk etməsini təmin edən təkamül addımıdır.