Süni intellekt dünyasında Prompt (komut) — sizin sistemə verdiyiniz hər hansı bir tapşırıq, sual və ya təlimatdır. Süni intellekt nə qədər böyük bilik bazasına malik olsa da, o, sizin nə düşündüyünüzü deyil, yalnız nə yazdığınızı anlayır.
Sadə dillə desək: Prompt — süni intellektin “beynini” açan açardır. Yanlış açar qapını açmadığı kimi, yanlış prompt da faydalı cavab verməyəcək.
Prompt mühəndisliyi (Prompt engineering) nədir?
Prompt mühəndisliyi (TR: Komut mühendisliği) — süni intellektdən ən dəqiq, effektiv və keyfiyyətli nəticəni almaq üçün sualların və təlimatların müəyyən bir sistem və strategiya ilə qurulması sənətidir. 2026-cı ilin əmək bazarında bu, artıq bir proqramlaşdırma dili bilmək qədər vacib bir bacarığa çevrilmişdir.
Prompt mühəndisliyi bizə öyrədir ki, Sİ-yə sadəcə “nə etməsini” deyil, həm də bunu “necə etməsini” diktə edək.
Mükəmməl promptun formulu: “Qızıl Şablon”
Keyfiyyətli bir prompt mühəndisi öz tapşırığını 5 əsas komponent üzərində qurur. Kitabımızın oxucuları üçün bu “qızıl şablon”u belə ifadə edə bilərik:
Rol (Role): Sİ-yə bir şəxsiyyət verin. (Məsələn: «Sən peşəkar iqtisadçısan»).
Tapşırıq (Task): Nə edilməlidir? (Məsələn: «Rəqəmsal bankçılıq haqqında məqalə yaz»).
Kontekst və Auditoriya: Kim üçün yazılır?
(Məsələn: “Universitet tələbələri üçün”).
Format: Nəticə necə görünsün? (Məsələn: «Cədvəl şəklində» və ya «Maddələrlə»).
Məhdudiyyət (Constraint): Limitlər nədir? (Məsələn: “Maksimum 300 söz”), uydurma olmasın.
Müqayisəli analiz: Zəif vs. Güclü prompt
Peşələr və yaş qrupları üçün praktik nümunələr
Tələbə üçün: “Bu 5 səhifəlik mətni imtahana hazırlıq üçün 10 maddəlik xülasə (özet) halına sal və ən vacib 3 termini izah et.”
Müəllim üçün: “Sən 20 illik təcrübəsi olan riyaziyyat müəllimisən. 8-ci sinif şagirdləri üçün ehtimal nəzəriyyəsini futbol misalları ilə izah edən dərs planı hazırla.”
Yaşlılar üçün: “Mən 70 yaşındayım, texnologiyadan uzağam. Mənə rəqəmsal ödənişləri nəvəmə nağıl danışırmış kimi çox sadə izah et.”
Həkim üçün (Etik çərçivədə): “Bu tibbi analizdəki ‘HbA1c’ və ‘Lipid paneli’ terminlərinin pasiyent tərəfindən başa düşülməsi üçün maarifləndirici (bilinçlendirme) bir mətn yaz.”
Praktik hissə: Prompt gücünü canlı yoxla Bu testi icra edərək fərqi özünüz görün:
Addım 1: ChatGPT və ya Gemini daxil olun.
Yoxlama: Əvvəlcə sadəcə “Süni intellekt nədir?” yazın.
Mühəndislik: Sonra bu promptu kopyalayıb yazın: “Sən bir texnologiya jurnalistisən. Azərbaycanın kənd təsərrüfatı sektorunda süni intellektin tətbiqi haqqında 3 maddəlik perspektiv plan yaz. Üslub: Ruhlandırıcı və rəsmi.”
Maarifləndirmə və etik qeyd
Unutmayın ki, Sİ-yə verdiyiniz promptun daxilində şəxsi məlumatlarınızı (şifrə, bank hesabı, gizli dövlət sənədləri) paylaşmamalısınız. Prompt mühəndisliyi həm də sualı təhlükəsiz vermək bacarığıdır.
Müəllifin fikri: Prompt yazmağı bacaran insan süni intellekti idarə edən bir “beyin”dir; bacarmayan isə sadəcə texnologiyanın təsadüfi cavablarını izləyən bir sərnişindir.