KƏND TƏSƏRRÜFATINDA Sİ İLƏ XƏSTƏLİK AŞKARLANMASI NECƏ OLUR?
Kənd təsərrüfatında ən böyük problemlərdən biri xəstəliklərin gec aşkarlanmasıdır. Fermer bəzən məhsulda problem olduğunu görür, amma artıq gec olur. Yarpaqlar saralıb, ləkə düşüb, məhsul zəifləyib. Həmin vaxt müdaxilə etsə də, ziyan artıq başlayıb. Sİ (Süni intellekt) bu nöqtədə böyük üstünlük verir: xəstəliyi daha tez görməyə və daha tez tədbir görməyə kömək edir. Sİ burada həkim və ya aqronom deyil. Amma “erkən xəbərdarlıq sistemi” kimi işləyə bilər.
Xəstəlik aşkarlanması (xəstəlik aşkarlanması – hastalık tespiti) 3 əsas yolla olur: şəkil və ya video analizindən istifadə, məlumatların müqayisəsi və risk proqnozu. Bu üsulların hamısı texniki görünə bilər. Amma istifadəçi üçün sadə model belədir: “şəkil çək (video), göndər, cavab al.”
Birinci üsul şəkil əsaslı analizdir. Fermer məhsulda problem görəndə telefonu çıxarır, yarpağın və ya meyvənin şəklini çəkir və Sİ-yə göndərir. Sİ şəkli analiz edir və ehtimal verir: göbələk xəstəliyi ola bilər, qida çatışmazlığı ola bilər, zərərverici izi ola bilər. Bu, tam diaqnoz deyil. Amma fermerə istiqamət verir. Məsələn, “yarpaqda dairəvi ləkələr” deyirsə, fermer dərhal düşünür ki, bu yayılır və gecikmək olmaz. Bu üsulun üstünlüyü odur ki, fermer bir neçə saniyəyə ilkin məlumat alır. Çatışmazlığı isə odur ki, şəkil keyfiyyəti zəif olsa, cavab da səhv ola bilər.
İkinci üsul simptom müqayisəsidir. Bəzən şəkil kifayət etmir. Fermer əlamətləri (əlamət – belirti) yazmalıdır, həm də video ilə əyani göstərməlidir. Məsələn:
yarpaqlar bükülür
ləkələr artır
bitki solur
torpaq çox nəmli və ya çox quru görünür
meyvə üstündə qara izlər var
Sİ bu simptomları bir-biri ilə əlaqələndirir və ehtimallar verir. Burada vacib qayda budur: fermer nə qədər dəqiq yazsa, nəticə o qədər yaxşı olur.
Üçüncü üsul risk proqnozudur. Xəstəliklər çox vaxt hava və şəraitlə bağlıdır. Yağış çox olanda göbələk xəstəlikləri artır. İsti hava bəzi zərərvericiləri çoxaldır. Sİ bu məlumatları birləşdirib belə deyə bilər: “Bu həftə rütubət yüksəkdir. Pomidorda xəstəlik riski arta bilər. Sahəni daha tez-tez yoxla.” Bu, çox faydalıdır. Çünki fermer xəstəlik gəlməmişdən qabaq tədbir görə bilər.
Ən vacib hissə praktik tətbiqdir. Fermer Sİ ilə xəstəlik aşkarlanmasını sistemli etməlidir. Təsadüfi istifadə az nəticə verir. Bu sistem belə ola bilər:
Həftədə 2 dəfə sahəni yoxla.
Şübhəli yarpaqların 3-4 şəklini çək.
Sİ-yə göndər və sual ver: “Bu nə problem ola bilər? Risk nədir?”
Sİ-nin cavabına görə “təxirəsalınmaz addımlar”ı yazdır.
Əgər risk yüksəkdirsə, aqronomla əlaqə saxla.
2 gün sonra yenidən yoxla və müqayisə et.
Burada Sİ-nin ən böyük rolu “vaxt qazandırmaq”dır. Çünki aqronom hər gün sahəyə gəlmir. Amma Sİ hər gün telefondadır.
Maksimum 1 nümunə: Fermer yarpaq şəklini göndərir və yazır: “Bu yarpaqda qəhvəyi ləkələr var, yayılır. Nə ola bilər və mən nə etməliyəm?” Sİ cavab verir: “Göbələk ehtimalı var. Yarpaqları ayır, sahəni havalandır, suvarmanı azalt, aqronoma müraciət et.” Bu, fermerin gecikməsinin qarşısını alır.
Amma burada təhlükəli bir xətt var: Sİ-nin cavabı ilə dərman seçmək. Bu risklidir. Fermer “hansı dərmanı vurum?” sualını tək Sİ ilə həll etməməlidir. Çünki yanlış dərman məhsulu məhv edə bilər və insan sağlamlığına da təsir edər. Sİ yalnız ümumi yön göstərə bilər. Dərman seçimi mütəxəssis qərarıdır.
Nəticə olaraq, kənd təsərrüfatında Sİ ilə xəstəlik aşkarlanması əsasən şəkil və simptom əsasında ilkin analiz, riskin əvvəlcədən hiss edilməsi və daha tez tədbir görmək deməkdir. Bu yanaşma məhsulu qoruyur, xərci azaldır və məhsuldarlığı artırır. Düzgün istifadə olunarsa, Sİ fermerin ən real köməkçilərindən birinə çevrilir.