HƏKİM Sİ-DƏN NECƏ KÖMƏKÇİ KİMİ İSTİFADƏ EDƏ BİLƏR?
Həkim üçün Sİ (Süni intellekt) “xəstəni əvəz edən sistem” deyil. Həkimi də əvəz etmir. Amma düzgün istifadə olunarsa, Sİ həkimin işini sürətləndirən, sənədləşməni asanlaşdıran və məlumat yükünü azaldan köməkçi ola bilər. Həkimin ən böyük problemi çox vaxt məlumat və vaxtdır. Gün ərzində çox xəstə qəbul edilir. Hər xəstənin tarixçəsi, analizləri, şikayətləri var. Üstəlik resept, yönləndirmə, epikriz (epikriz – epikriz/çıkış özeti) kimi sənədlər yazılır.
Sİ bu yükün bir hissəsini sürətləndirə bilər.
Birinci real istifadə sahəsi tibbi məlumatın tez xatırladılmasıdır. Həkim hər şeyi bilir, amma bəzən xırda detalı dərhal xatırlamaq çətin olur. Sİ-yə belə suallar vermək olar: “Bu dərmanın yan təsirləri nələrdir?” “Bu xəstəliklə bağlı standart müayinə ardıcıllığı necədir?” “Bu simptomlar hansı xəstəliklərdə olur?” Bu, həkimə sürətli yaddaş dəstəyi verir. Amma qayda budur: Sİ-dən gələn məlumat yoxlanmalıdır. Çünki səhv ola bilər. Həkim qərarı yenə klinik təcrübə və rəsmi mənbələrlə verir.
İkinci sahə sənədləşmədir. Tibb işində sənəd (sənəd – belge) çoxdur. Həkim bəzən eyni cümlələri hər gün yazır: anamnez, müayinə nəticəsi, tövsiyələr. Sİ bu yazıları sürətləndirə bilər. Məsələn, həkim belə deyə bilər: “Bu xəstə üçün epikriz mətnini hazırla: diaqnoz, müalicə, tövsiyə.
Rəsmi dildə yaz.” Sonra həkim mətnə baxır, düzəliş edir və istifadə edir. Bu, vaxt qazandırır.
Üçüncü sahə xəstə ilə ünsiyyətin sadələşdirilməsidir. Həkim bəzən xəstəyə izah edir, amma xəstə anlamır. Çünki terminlər ağırdır. Sİ həkimin dediklərini daha sadə dillə izah edə bilər. Məsələn: “Bu xəstəliyi xəstəyə 3 cümlə ilə sadə dillə izah et.” Bu cür mətnlər həkim üçün çox faydalıdır. Xəstə də düzgün anlayır və səhv interpretasiya (interpretasiya – yorum) azalır.
Dördüncü sahə klinik qərar üçün alternativlərin toparlanmasıdır. Sİ həkimə “düşünmə siyahısı” (düşünmə siyahısı – kontrol listesi) yarada bilər. Məsələn: “Bu simptomlar üçün differential diagnosis (differensial diaqnoz – ayırt edici tanı) siyahısı ver.” Sİ bir siyahı çıxarır. Həkim içindən real olanları seçir. Bu üsul xüsusilə gərgin iş günündə faydalıdır. Çünki diqqətdən qaçan ehtimalları xatırlada bilər.
Beşinci sahə təlim və tədqiqatdır. Həkim yeni klinik protokolları izləməlidir. Sİ məqalələri xülasə edə bilər. Məsələn: “Bu məqaləni 10 maddə ilə xülasə et. Klinik nəticəni yaz.” Həkim bu xülasə ilə tez anlayır və vaxtına qənaət edir.
Amma burada çox vacib təhlükəsizlik qaydası var: həkim xəstənin şəxsi məlumatını (şəxsi məlumat – kişisel veri) Sİ-yə olduğu kimi yazmamalıdır. Çünki bu məlumatların qorunması hüquqi məsələdir. Həkim anonim (anonim – anonim) şəkildə yazmalıdır. Yəni ad, soyad, telefon, ünvan, şəxsiyyət məlumatı olmamalıdır. Sadəcə tibbi vəziyyət yazılmalıdır.
Praktik istifadə planı:
Sİ-ni “məlumat və sənəd köməkçisi” kimi qəbul et.
Xəstə məlumatını anonimləşdir.
Epikriz, tövsiyə, yönləndirmə yazısını Sİ ilə layihə (layihə – taslak) kimi hazırla.
Xəstəyə izah üçün sadə dil variantı yazdır.
Differential diagnosis siyahısı al, amma qərarı özün ver.
Mənbəni yoxla və klinik protokola əsaslan.
Maksimum 1 nümunə: həkim yazır: “Hipertoniya xəstəsinə həyat tərzi tövsiyələrini sadə dildə yaz. 7 maddə olsun.” Sİ cavab verir. Həkim onu xəstəyə verir və izahı asanlaşır.
Nəticə olaraq, həkim Sİ-dən düzgün istifadə etsə, işini sürətləndirə bilər: sənədlər tez hazırlanır, xəstəyə izah sadələşir, məlumat daha tez toplanır. Amma Sİ diaqnoz qoyan deyil. Qərar həkimindir.