Bank işçisi üçün ən vacib mövzulardan biri riskdir. Kredit verəndə risk var. Müştəri ilə müqavilə bağlayanda risk var. Şirkətə maliyyə xidməti göstərəndə risk var. Risk düzgün hesablanmasa bank ziyana düşür. Bank işçisinin işi də yalnız “sənəd qəbul etmək” deyil. O, məlumatları analiz etməli, təhlükəni əvvəlcədən görməli və rəhbərliyə doğru hesabat verməlidir. Sİ (Süni intellekt) bank işçisi üçün bu prosesdə güclü köməkçi ola bilər. Amma vacib qayda var: bank məlumatları həssasdır (həssas – hassas). Şəxsi məlumat, hesab nömrəsi, məxfi sənədlər Sİ-yə olduğu kimi yazılmamalıdır.
Əvvəlcə risk analizi (risk analizi – risk analizi) nədir? Sadə dillə desək, risk analizi bu sualın cavabıdır: “Bu müştəriyə kredit versək, geri qaytara biləcəkmi? Bu əməliyyat bank üçün təhlükəlidirmi?” Risk analizi əsasən 3 sahədə aparılır:
kredit riski
fırıldaqçılıq (dolandırıcılık) riski
əməliyyat riski
Sİ bu 3 sahədə bank işçisinə kömək edə bilər.
Birinci sahə kredit riskidir. Bank işçisi müştərinin gəlirini, xərclərini, borc tarixçəsini, işlədiyi yeri, ödəniş intizamını qiymətləndirir. Sİ burada bank işçisinə qərar verməkdə deyil, məlumatı düzgün qurmaqda kömək edir. Məsələn, bank işçisi müxtəlif müştəri profillərini analiz edərkən Sİyə belə yaza bilər: “Mənə kredit risk qiymətləndirmə checklisti hazırla. Hansı sualları verməliyəm?” Sİ 10–15 maddəlik siyahı verir. Bank işçisi bu siyahını yoxlama siyahısı (yoxlama siyahısı – kontrol listesi) kimi istifadə edir.
İkinci sahə fırıldaqçılıq riskidir. Müştəri bəzən saxta sənəd gətirə bilər. Bəzən gəliri şişirdir. Bəzən də identifikasiya sənədi problemlidir. Sİ fırıldaqçılıq ehtimalını “başa düşməyə” kömək edə bilər. Məsələn, bank işçisi soruşa bilər: “Kredit müraciətində saxtakarlıq əlamətləri hansılardır? 20 risk siqnalı yaz.” Sİ siqnallar verir: sənədlərdə uyğunsuzluq, telefon nömrəsi və ünvan uyğun gəlməməsi, iş yeri məlumatında boşluqlar və s. Bu, bank işçisinə daha diqqətli olmağı öyrədir.
Üçüncü sahə əməliyyat riskidir. Bankda gündəlik əməliyyat çoxdur. Hər əməliyyatda səhv, gecikmə və sənəd problemi ola bilər. Sİ proses təkmilləşdirilməsi (təkmilləşdirmə – iyileştirme) üçün kömək edir. Bank işçisi Sİ-yə belə yaza bilər: “Kredit prosesində ən çox səhv edilən 10 yer hansıdır? Onları necə azaltmaq olar?” Sİ təkliflər verir: sənəd yoxlaması, check-list, avtomatik xatırlatma və s.
Sİ bank işçisi üçün hesabat hazırlamaqda da çox faydalıdır. Risk analizi nəticələrini rəhbərliyə yazmaq lazımdır. Bank işçisi Sİ-yə deyə bilər: “Bu məlumatlarla risk hesabatı yaz. Rəsmi dil. Qısa, aydın.” Sİ hesabatın strukturu verir: müştəri profili, risk faktoru, tövsiyə, nəticə. Bank işçisi isə məlumatı daxil edir və yekunlaşdırır. Bu, vaxtı azaldır.
Amma təhlükəsizlik burada əsasdır. Bank işçisi Sİ-yə bunları yazmamalıdır:
müştərinin adı, soyadı
FIN kodu, şəxsiyyət məlumatı (kimlik – kimlik)
bank hesabı, kart nömrəsi
müqavilə skanları və daxili sənədlər
Düzgün üsul anonim istifadədir. Məsələn, “Müştəri A”, “Şirkət B” kimi. Rəqəmləri də ümumi vermək olar: “gəlir 1200–1500 arası”.
Praktik istifadə üçün bank işçisinə 6 addım:
Risk analizinin məqsədini yaz: kreditmi, əməliyyatmı?
Şəxsi məlumatı çıxar (anonim et).
Checklist hazırlat və sənədləri ona görə yoxla.
Risk siqnalları siyahısı al və müraciəti ona görə qiymətləndir.
Hesabat strukturunu Sİ ilə hazırla.
Son qərarı bank proseduruna əsasən ver.
Maksimum 1 nümunə: Bank işçisi yazır: “Müştərinin gəliri sabit deyil, əvvəl 2 dəfə gecikmə olub. Risk faktorlarını maddələrlə yaz və tövsiyə et.” Sİ riskləri sadalayır və hesabat dili qurur.
Nəticə olaraq, Sİ bank işçisi üçün risk analizində qərar verən deyil, analiz prosesini sürətləndirən köməkçidir. Düzgün və təhlükəsiz istifadə ilə bank işçisi daha diqqətli, daha sistemli və daha sürətli işləyə bilər.