Texnologiya inkişaf etdikcə etik suallar qaçılmaz olur. Bu, yeni vəziyyət deyil. Amma Sİ dövründə bu suallar daha kəskindir. Çünki söhbət sadəcə alətdən getmir. Söhbət qərardan, təsirdən və məsuliyyətdən gedir. Əgər bu suallar vaxtında verilməzsə, cavablar sonradan çox baha başa gələ bilər.
Birinci böyük etik problem qərarın kimə aid olmasıdır. Sİ tövsiyə verə bilər. Nəticə göstərə bilər. Amma qərar kimin qərarıdır? Müəllimin? Şagirdin? Sistem sahibinin? Əgər insan qərarı texnologiyaya ötürürsə, məsuliyyət də bulanıqlaşır. Bu çox təhlükəlidir. Çünki məsuliyyəti olmayan qərar etik ola bilməz.
İkinci problem bərabərsizlikdir. Sİ imkan yaradır, amma hamı üçün eyni dərəcədə yox. Kim daha yaxşı alətə çıxış əldə edirsə, üstünlük qazanır. Təhsildə bu fərq daha da dərinləşə bilər. Əgər Sİ yalnız müəyyən məktəblərin və ya ailələrin imkanına çevrilərsə, ədalət pozular. Bu texniki yox, sosial etik problemdir.
Üçüncü problem asılılıqdır. Uşaq düşünməyi yox, soruşmağı öyrənirsə, bu asılılıqdır. Zamanla bu asılılıq qərar vermə qabiliyyətini zəiflədir. Etik problem burada başlayır: insan öz düşüncəsindən könüllü imtina edir. Bu qadağa ilə həll olunmur. Yalnız düzgün təhsil yanaşması ilə tənzimlənə bilər.
Dördüncü problem məxfilikdir. Uşaqların məlumatları, davranışları, düşünmə tərzləri sistemlərdə toplanır. Bu məlumat kimindir? Necə qorunur? Nə məqsədlə istifadə olunur? Bu suallar cavabsız qalarsa, təhlükə yaranır. Xüsusilə uşaqlar üçün. Çünki uşaq razılığının mənası fərqlidir.
Beşinci problem dəyər ötürülməsidir. Sİ dəyər daşımır. O, mövcud məlumatdan nəticə çıxarır. Əgər bu məlumat qərəzlidirsə, nəticə də qərəzli olur. Uşaq bunu fərq etməyə bilər. Ona görə etik bələdçilik müəllimin üzərinə düşür. Dəyər texnologiyadan yox, insandan gəlməlidir.
Altıncı problem şəxsiyyətin formalaşmasıdır. Uşaq daim “daha yaxşı cavab” axtarırsa, öz səsini itirə bilər. Bu sakit, amma dərin problemdir. Etika təkcə təhlükəsizliklə bağlı deyil. Kim olduğumuzu necə qoruduğumuzla da bağlıdır.
Bu etik problemlər gələcəkdə yaranmayacaq. Onlar artıq başlayıb. Sadəcə hələ hamı hiss etmir. Təhsil bu mövzuda passiv qala bilməz. Qadağa ilə yox. Qorxu ilə yox. Açıq müzakirə ilə.
Əgər uşağa texnologiyanı necə istifadə etməyi öyrədiriksə, niyə istifadə etməməli olduğunu da izah etməliyik. Bu balans etik təhsilin əsasını təşkil edir.
Bu gələcək qorxulu deyil. Amma diqqətsiz yanaşsaq, təhlükəli ola bilər. Etika sürəti yavaşladan yük deyil. Etika istiqamət verən kompasdır. Bu kompası itirsək, texnologiya bizi aparar. Saxlasaq, biz texnologiyanı idarə edərik.