PROMPT YAZMAĞIN 5 QIZIL QAYDASI
NƏDİR? (KOMUT YAZMANIN
5 ALTIN KURALI)
Süni intellektlə effektiv ünsiyyət qurmaq, düzgün sual vermək bacarığından asılıdır. Prompt nə qədər mükəmməl olarsa, cavab da bir o qədər faydalı olar. Bu prosesdə “zəif məlumat daxil olar, zəif nəticə çıxar” prinsipi keçərlidir:
yəni qeyri-dəqiq sual mütləq qeyri-dəqiq cavab doğurur.
Keyfiyyətli nəticə almaq üçün aşağıdakı 5 qaydaya əməl etmək mütləqdir:
Qayda 1. Məqsəd və tapşırığı dəqiq müəyyən et (Net görev tanımla)
Süni intellekt sizin niyyətinizi təxmin etməməlidir. Ona nə etməli olduğunu birbaşa və aydın şəkildə bildirin.
Zəif prompt: „Mənə süni intellekt haqqında yaz.“
Güclü prompt: „Mənə süni intellektin kənd təsərrüfatında tətbiqi haqqında 150 sözlük bir izah yaz.“
Qayda 2. Auditoriyanı (Hədəf kütləni) göstər (Hedef kitleyi belirt)
Eyni mövzu fərqli insanlar üçün fərqli dildə izah olunmalıdır. Auditoriyanı qeyd etmək cavabın tonunu dərhal müvafiq səviyyəyə uyğunlaşdırır.
• Nümunə: „Auditoriya: 10 yaşlı uşaq“ (TR: Hedef kitle: 10 yaş çocuk) və ya „Auditoriya: Universitet professoru“.
Qayda 3. Struktur və format təyin et (Biçim ve format ver)
Sİ-ə cavabı hansı formada təqdim etməli olduğunu bildirin. Bu, məlumatın oxunma dərəcəsini və sistemliliyini artırır.
• Seçimlər: „Maddələrlə yaz“ (Madde madde yaz), „Cədvəl şəklində ver“ (Tablo halinde sun) və ya „Addım-addım izah et“.
Qayda 4. Məhdudiyyət və limit qoy (Kısıtlamalar koy)
Sİ bəzən ehtiyacdan artıq uzun və yorucu cavablar verə bilər. Onu çərçivəyə salmaq vaxtınıza qənaət edər və konkretliyi təmin edər.
• Nümunə: „Maksimum 200 söz“, „Cəmi 5 bənd“ və ya „Yalnız bir abzas“.
Qayda 5. Dəqiqləşdirici sual istə (Netleştirici soru iste)
Bu, mütəxəssis yanaşmasıdır. Sİ-yə imkan verin ki, tapşırığı daha yaxşı icra etmək üçün sizə sual versin.
• Metod: Promptun sonunda belə yazın: „Əgər tapşırığı daha yaxşı yerinə yetirmək üçün əlavə məlumata ehtiyacın varsa, mənə bir sual ver.“ (TR: “Cevabı netleştirmek için bana bir soru sor.”)
Hazır “5 qaydalı” prompt şablonu (Kitab standartı) Bu şablonu boşluqları dolduraraq istifadə edə bilərsiniz:
AZ: “Sən [Rol]san. Mövzu: [Mövzu]. Auditoriya: [Kim üçün]. Format: [Maddələr/Cədvəl]. Həcmi: [Limit]. Üslub: [Sadə/Rəsmi]. Sonda mənə cavabı təkmilləşdirmək üçün bir sual ver.”
TR: “Sen [Rol]sun. Konu: [Konu]. Hedef kitle: [Kim için]. Format: [Maddeler/Tablo]. Uzunluk: [Sınır]. Üslup: [Basit/Resmi]. Sonunda cevabı geliştirmek için bana bir soru sor.”
Praktik tətbiq (5 dəqiqəlik test)
Link: https://chat.openai.com
Bu promptu yazaraq 5 qaydanın praktiki effektini yoxlayın: “Sən peşəkar bir müəllimsən. Mövzu: Yaradıcı süni intellektin faydaları. Auditoriya: 12 yaşlı şagirdlər. Format: 7 maddəlik siyahı. Həcmi: 200 söz. Üslub: Maraqlı və sadə.
Sonda mənə dərsi anladığımı yoxlamaq üçün bir sual ver.”
Bu qaydalar yalnız ChatGPT üçün deyil, bütün böyük dil modelləri (Gemini, Grok Aİ, Claude, Deepseek və s.) üçün universal xarakter daşıyır. Azərbaycan dilində prompt yazarkən durğu işarələrinə və cümlə quruluşuna diqqət etmək Sİ-nin sizi daha dəqiq anlamasına kömək edir.
Müəllifin fikri: Süni intellektin gücü modelin daxilindəki məlumatda deyil, həmin məlumatı düzgün promptla oyandıran istifadəçinin intellektindədir.