Sual 141: MƏKTƏBDƏ Sİ FƏNN KİMİ NECƏ KEÇİLMƏLİDİR?

Məktəbdə Sİ-ni ayrıca fənn kimi keçmək ideyası ilk baxışda cazibədar görünür. Yeni dövr, yeni fənn. Amma burada çox incə bir risk var. Əgər Sİ-ni klassik fənn məntiqi ilə tədris etsək, məqsədi itirərik. Çünki Sİ riyaziyyat kimi, tarix kimi öyrədilən mövzu deyil. Sİ düşünmə mühitidir. Ona görə də yanaşma fərqli olmalıdır.

Sİ məktəbdə “nədir?” sualı ilə yox, “necə işləyir və bizə necə təsir edir?” sualı ilə başlamalıdır. Texniki detallara girmədən. Alqoritmlərin daxili quruluşunu izah etmədən. Uşağa sadə dildə anlatmaq kifayətdir: bu sistemlər çoxlu məlumatdan nəticə çıxarır, amma insan kimi düşünmür. Bu anlayış formalaşmadan hər hansı dərs mənasız qalır.

Sİ fənn kimi yox, mövzu kimi yayılmalıdır. Yəni ayrıca bir dərs saatında “Sİ dərsi” keçib bitirmək doğru deyil. Sİ müxtəlif fənlərin içində kontekst olaraq yer almalıdır. Tarix dərsində məlumatın necə təhrif oluna biləcəyini müzakirə edərkən. Ədəbiyyat dərsində mətnin insan tərəfindən yazılması ilə sistem tərəfindən yaradılması arasındakı fərqi araşdırarkən. Riyaziyyatda isə problemin qurulması ilə cavabın tapılması arasındakı fərqi göstərərkən.

Bu yanaşma uşağa bir şeyi açıq göstərir: Sİ həyatın hər yerindədir. Amma hər yerdə eyni deyil. Onun təsiri kontekstdən asılıdır. Bu düşüncə isə savadlılıq yaradır. Fənn adı altında verilən məlumat isə çox vaxt əzbərə çevrilir. Bizə isə əzbər yox, şüur lazımdır.

Məktəbdə Sİ ilə bağlı əsas mövzular bunlar olmalıdır: etibarlılıq, mənbə, məsuliyyət və təsir. Uşaq anlamalıdır ki, hər cavab düzgün olmaya bilər. Hər məlumatın arxasında seçimlər var. Və bu seçimlərin cəmiyyətə təsiri olur. Bu artıq texnologiya dərsi deyil. Bu, vətəndaşlıq dərsidir.

Qiymətləndirmə də fərqli olmalıdır. “Sİ nədir?” sualı ilə yox. “Bu vəziyyətdə Sİ-dən necə istifadə edərdin?” sualı ilə. Uşağın cavabı tək doğru olmaya bilər. Amma əsas olan düşüncə yoludur. Bu yol qiymətləndirilməlidir.

Ən vacibi isə müəllimin rolu dəyişir. Müəllim Sİ-ni izah edən yox, Sİ ətrafında müzakirə yaradan olmalıdır. Müəllim özü də “bilmirəm” deməkdən çəkinməməlidir. Çünki bu mövzuda hamı öyrənir. Bu səmimiyyət uşağa təhlükəsiz öyrənmə mühiti yaradır.

Sİ-ni məktəbdə fənn kimi keçmək mümkündür. Amma klassik formada yox. Əgər biz onu canlı, müzakirəli və həyatla bağlı şəkildə qura bilsək, bu fənn uşağı gələcəyə hazırlayar. Əks halda sadəcə yeni ad altında köhnə dərs yaranar.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top