Müəllim üçün ən çətin işlərdən biri dərsi yalnız keçmək yox, onu planlı və maraqlı etməkdir. Çünki sinifdə hər şagird eyni səviyyədə olmur. Biri tez anlayır, biri gec. Biri diqqətli olur, biri isə tez darıxır. Müəllimin vaxtı da məhduddur. Hər dərs üçün sıfırdan plan yazmaq, tapşırıq hazırlamaq, sual düzəltmək və izahı sadələşdirmək böyük enerji tələb edir. Sİ (Süni intellekt) burada müəllimin işini yüngülləşdirə bilər. Sİ müəllimi əvəz etmir. Amma müəllimin işini sürətləndirən “hazırlıq köməkçisi” olur.
Əvvəlcə onu bilmək lazımdır: dərs planı (dərs planı – ders planı) təkcə “nə danışacağam” deyil. Dərs planı 4 hissədən ibarətdir: məqsəd, izah, fəaliyyət və qiymətləndirmə. Sİ bu 4 hissənin hamısını hazırlamaqda kömək edə bilər. Amma bunun üçün müəllim Sİ-yə düzgün tapşırıq verməlidir.
Birinci addım dərsin məqsədini müəyyən etməkdir. Müəllim Sİ-yə belə yaza bilər: “Mən 7-ci sinifdə ‘isim’ mövzusunu keçəcəyəm. Dərsin məqsədi nə olmalıdır? 3 məqsəd yaz.” Sİ məqsədləri sadə şəkildə verir. Bu, müəllimin planını istiqamətləndirir.
İkinci addım dərsin strukturunu qurmaqdır. Müəllim dərsin neçə dəqiqə olduğunu yazmalıdır. Məsələn: “Dərsim 45 dəqiqədir.” Sonra Sİ-dən xahiş edə bilər: “45 dəqiqəlik dərs planı hazırla: giriş 5 dəqiqə, izah 15 dəqiqə, tapşırıq 15 dəqiqə, yoxlama 10 dəqiqə.” Sİ dərsi bölür və müəllimə vaxt bölgüsü verir. Bu, dərsin dağılmasının qarşısını alır.
Üçüncü addım izahı sadələşdirməkdir. Müəllim bəzən mövzunu bilir, amma şagirdin dilinə uyğun danışmaq çətin olur. Sİ burada çox güclüdür. Müəllim yaza bilər: “Bu mövzunu 12 yaşlı uşaq üçün sadə dildə izah et. 1 nümunə ver.” Beləliklə müəllim həm izahı alır, həm də nümunəni.
Nümunə çox olmasın deyə müəllim limit qoyur.
Dördüncü addım fəaliyyət (fəaliyyət – etkinlik) hazırlamaqdır. Dərs yalnız izahdan ibarət olsa, şagird yorulur. Sİ müəllimə aktiv tapşırıqlar təklif edə bilər. Məsələn: “Bu mövzu üçün sinifdə 10 dəqiqəlik oyun tipli fəaliyyət hazırla.” Sİ qrup işi, cütlərlə çalışma, sual kartları kimi fikirlər verə bilər. Müəllim içindən uyğun olanı seçir.
Beşinci addım tapşırıq və sual hazırlamaqdır. Müəllim ev tapşırığı və sinif tapşırığı üçün sual hazırlamalıdır. Sİ-yə belə yazmaq olar: “Bu mövzu üzrə 5 asan, 5 orta, 5 çətin sual yaz.” Bu, müəllimin vaxtına ciddi qənaət edir. Burada müəllim diqqətli olmalıdır: Sİ-nin yazdığı tapşırıqları yoxlamalıdır. Çünki bəzən səviyyə uyğun olmaya bilər.
Altıncı addım qiymətləndirmədir. Müəllim dərsin sonunda yoxlama aparmalıdır. Sİ 5 dəqiqəlik mini-test və ya qısa sorğu hazırlaya bilər. Məsələn: “Dərsin sonunda 5 suallıq test hazırla.” Bu, dərsin nəticəsini ölçür.
Əksəriyyət Sİ proqramlarında müəllimin dərsi hazırlaması üzrə geniş imkanlar var. Google-nin ise Notebook LM neyron şəbəkəsi bütöv bu iş üçündür. Müəllim hər cür materialları bu proqrama təqdim edərək istədiyi nəticəni ala bilər: Mühazirə, təqdimat, video, audio, hesabat və s. Praktik istifadə üçün müəllimə 6 addımlı sistem:
Sinif səviyyəsini və mövzunu yaz.
Dərsin müddətini yaz (45 dəqiqə).
Dərs planı istə: giriş–izah–tapşırıq–yoxlama.
İzahı sadələşdir və 1 nümunə al.
Tapşırıqları səviyyəyə görə yazdır.
Mini-test və qiymətləndirmə bölməsi hazırlat.
Maksimum 1 nümunə: Müəllim yazır: “8-ci sinif, İngilis dili. Mövzu: Past Simple. 45 dəqiqəlik dərs planı yaz. Sadə dillə, fəaliyyət əlavə et, 10 sual ver.” Sİ plan çıxarır. Müəllim onu sinifə uyğunlaşdırır və hazır dərsə girir.
Nəticə olaraq, müəllim Sİ-dən düzgün istifadə etsə, dərs planını daha tez qurar, tapşırıqları hazırlayar və dərsi daha canlı edər. Müəllimin əsas rolu qalır: şagirdlə əlaqə, sinif idarəçiliyi və motivasiya. Sİ isə hazırlıq yükünü azaldan praktik köməkçi olur.