Alan Turinq süni intellekt (yapay zekâ) tarixində ən əsas fiqurlardan biridir. O, 1950-ci ildə belə bir sual qoydu: “Maşınlar düşünə bilərmi?” və bu sualı elmə çevirdi.
Turinq testinin sadə mənası: Əgər siz bir insanla danışdığınızı zənn edirsinizsə, amma əslində qarşınızdakı bir kompüterdirsə, deməli o kompüter müəyyən səviyyədə ağıllı davranır.
Yəni Turinq testi “maşının içində nə var?” demir, “maşın özünü necə aparır?” deyir.
Alan Turinq kimdir? (sadə izah)
Alan Turinq XX əsrin ən böyük riyaziyyatçı və kompüter alimlərindən biridir. O, yalnız süni intellektə yox, ümumiyyətlə kompüter elminə yol açan şəxsdir.
Onun həyatı 3 istiqamətdə tarixə düşüb:
Kompüter elminin təməli Turinq hesablamanın (hesaplamanın) elmi modelini qurdu.
İkinci Dünya müharibəsi dövründə kodların qırılması O, İngiltərədə şifrələrin açılması üçün işləyən komandanın əsas simalarından biri sayılır.
Süni intellekt ideyasının başlanğıcı 1950-ci ildə yazdığı məqalə Sİ-nin başlanğıc “sual kitabı” oldu.
Bu səbəbdən Turinq süni intellekt tarixində “birinci səhifə” kimi qəbul edilir.Turinq testi nədir? (tam sadə dildə) Turinq belə düşünürdü:
Əgər bir insan bir otaqdadır və siz digər otaqdasınız.
Siz yazışma vasitəsilə qarşı tərəflə sual-cavab edirsiniz.
Əgər siz:
“Bu insandır” düşünürsünüz, amma əslində:
“Bu kompüterdir”,
Deməli kompüter insan kimi ünsiyyət qura bilib.
Bu ideyanın gücü ondadır ki, Turinq “beyin necə işləyir?” mübahisəsinə girmir. O, sadəcə nəticəyə baxır:
Ağıllı kimi davranırsa — deməli ağıllıdır.
Niyə Turinq testi bu gün yenidən populyardır?
Çünki ChatGPT, Gemini, Claude kimi sistemlər ortaya çıxandan sonra insanlar yenə eyni sualı soruşur:
“Bu həqiqətən ağıllıdırmı, yoxsa biz elə zənn edirik?” Yəni Turinq testi 1950-ci ildə başlanmışdı, amma 2020-lərdə yenidən gündəmə gəldi. Sadə misal:
Siz ChatGPT ilə danışanda:
sizə yaxşı cavab verir,
zarafat edir,
şeir yazır,
hekayə qurur, • mübahisə edir.
Musiqi bəstələyir
Bu, Turinq testinə çox yaxın davranışdır.
Amma bir həqiqət var: Turinq testi “tam ölçü” deyil Oxucu mütləq bunu bilməlidir.
Turinq testi belə suallara cavab vermir:
sistem doğrudanmı “anlayır”?
sistem şüurludurmu?
sistem hiss edirmi?
O, yalnız davranışa baxır.
Bu səbəbdən:
Turinq testi faydalıdır, amma tək ölçü deyil.
Hər kəs üçün nümunə: uşağa necə izah edək?
Uşağa belə deyə bilərik:
“Əgər bir robot səninlə elə danışırsa ki, sən onun robot olduğunu anlamırsan, deməli robot çox ağıllıdır.” Bu, həm sadədir, həm də yadda qalır.
Praktik hissə: Turinq testini evdə yoxlayın 1. Linki açın: https://chat.openai.com
2. ChatGPT-yə bu sualı verin:
“Özünü insan kimi apar: məndən 5 sual soruş və söhbət et.” Sonra özünüzə sual verin:
“Mən bunu insanla danışmaq kimi hiss etdimmi?”
Bu, Turinq testinin gündəlik həyatdakı sadə formasıdır.
Müəllifin fikri (bir cümlə):
“Süni intellektin tarixi Turinqin bir sualından başladı: “Maşın düşünə bilərmi?” — bu sual bu gün də bizi düşündürür.”